Danişmendliler Beyliği

  • Kurucusu : Danişmend Gazi
  • Dönem : 1071-1178
  • Mevki : Sivas, Tokat, Amasya, Kayseri, Malatya ve civarı

Anadolu’nun Türk yurdu olmasında önemli payı olan Malazgirt Savaşı’ndan sonra Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliklerinden olan Danişmendliler, Sultan Alparslan’ın savaş sonrası ünlü fetih ve ikta yetkisi verdiği komutanları arasında bulunan Danişmend Gazi tarafından kuruldu. Danişmend Gazi, Amasya’da devletin temellerini attığı sırada buradaki siyasi yapıyı olgunlaştırıp Sivas’ı ele geçirerek hakimiyet alanını genişletti ve beyliğine önemli bir ivme kazandırdı. Danişmend Gazi’nin ölümünün ardından yerine geçen oğlu Gümüştegin döneminde beylik giderek daha da güçlendi. Anadolu’da diğer devletlerde meydana gelen sürtüşmelerden yararlanarak hakimiyet sahasını genişleten Gümüşgehin, Bizans ve özellikle Haçlılar ile yapılan savaşlarda Anadolu Selçuklu Devleti’nin müttefiki olarak aktif rol üstlendi. Haçlılar'la mücadeleden sonra, geçmişten beri en büyük hedefi olan Malatya’yı ele geçirmek olan Gümüştegin burayı kuşatma altına aldı. Ölümünün ardından yerine geçen Danişmend Emir Gazi, devletin içine düştüğü kaosu sonlandırmak için girişimlerde bulunarak ilk başta kardeşlerini öldürttü ve Danişmend iktidarını elinde topladı. I. Kılıçarslan’ın ölümü ardından da Şahinşah’ı Selçuklu sultanı ilan etti. Bu derecede gösterdiği siyasi gücü, Emir Gazi’nin daha da tanınmasına yol açtı. Bu sebeple Emir Gazi zamanına gelindiğinde Danişmendli tarihi şahsiyetleri daha kesin bir şekildi ayırt edilmeye başlamaktadır. Emir Gazi’nin ölümünün ardından yerine gelen kişilerle gücünü yitirme sürecine girdi.

Anadolu'da kurulan beyliklerin en büyüklerinden biri olan Danişmendliler, Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşması açısından önemli hizmetlerde bulundu ve dönem dönem Anadolu'nun en kuvvetli devleti olan Selçuklular'ı kontrol altına aldı. Bizans ve Haçlı­lar'la savaşan Danişmend Gazi, Gümüş­tegin Gazi, Emir Gazi ve Melik Muhammed'nin adları asırlarca halk arasında saygıyla anıldı ve destanlara konu oldu. Ancak Yağıbasan'dan sonra iş başına gelen ve birbirleriyle mücadele eden Danişmendli beyleri Bizans'a ve Atabeg Nureddin Mahmud Zengi'ye alet oldu ve Anadolu Selçukluları'na karşı bir koz olarak kullanıldı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Abdülkerim Özaydın, Danişmendliler, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1993, cilt.8, sf.473

Mustafa Demir, Danişmendli Emâreti’nin Kurucuları, Sakarya Üniversitesi Fen-Edebiyat Dergisi,  2008

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun