Dadaylı Halit Bey

Dadaylı Halit Bey
  • Adı : Halit Akmansü
  • Meslek : Türk kumandanı ve siyaset adamı
  • Doğum : 1884 - Kastamonu, Daday
  • Ölüm : 10 Şubat 1953 - İstanbul

Vatanına hizmet yolunda başarılı bir asker olan Dadaylı Halit Bey ilk eğitimini Daday’da aldıktan sonra Kastamonu Sultânîsi’ne girdi. Kastamonu Askerî Rüşdiyesi’ni ve Bursa Askerî İdâdîsi’ni de bitirdi. Daha sonra Harbiye’den ve Harp Akademisi’nden mezun oldu. Havran’da patlak veren Dürzî isyanı ve Kerek sancağında çıkan aşiretlerin ayaklanmasının bastırılmasında görev aldı. Halit Bey, I. Dünya Savaşı’nda kolordusu ile birlikte Kanal Harekâtı’na katıldı. Mondros Mütarekesi’nden sonra 13. Kolordu kurmay başkanlığına getirilen Halit Bey, İstanbul hükümetinin emriyle Sivas Kongresi’nin dağıtılması için çalışan Elazığ Valisi Ali Galib’in hedefine ulaşamamasında ve Binbaşı Nowil’in kışkırtmasıyla hazırlanan Malatya olayının bastırılmasında büyük gayret gösterdi. Millî Mücadele döneminde Millî Müdafaa Vekâleti Sevkiyat ve Nakliyat Dairesi umum müdürlüğüne tayin edildi. Ardından Bilecik mıntıka kumandanlığına, kısa bir süre sonra da Demiryolları Umum Müdürlüğü’ne getirildi. Bu görevde iken, II. İnönü Zaferi’nin kazanılmasında büyük rol oynayan ihtiyat kuvvetlerinin İnönü’ye zamanında ve düzenli bir şekilde sevkini sağladı ve takdir gördü. Tayin edildiği Birinci Ordu kurmay başkanlığından, ordu kumandanı Ali İhsan Paşa ile çıkan bir anlaşmazlık sebebiyle istifa etti ve 5. Kafkas Tümen Kumandanlığı’na getirildi.

Yanındaki bazı komutanlarla birlikte teslim olan Yunan başkumandanı General Trikopis’i esir aldı ve bu başarısından dolayı Mustafa Kemal Paşa tarafından kutlanarak Büyük Millet Meclisi hükümetince miralaylığa terfi ettirildi. Mîsâk-ı Millî sınırları içinde müstakil bir Türkiye’nin kurulmasında önemli hizmetleri geçen Dadaylı Halit Bey Mustafa Kemal Paşa’dan gelen istek üzerine siyasete atıldı. Bu tarihten itibaren fiilî askerlik hayatı sona erdi. Halit Bey, Erzurum ve Sivas kongrelerinde ısrarla korunacağı yolunda kararlar alınmasına rağmen saltanatın ve hilâfetin ortadan kaldırılmasına karşı çıktı. Saltanatın kaldırılmasından sonra hilâfetin mutlaka korunması gerektiği görüşünü mecliste şiddetle savundu. Kanunun kabul edilmesi üzerine aynı gün Cumhuriyet Halk Fırkası’ndan istifa etti. Halk Fırkası’ndan ayrılan bir grup muhalif mebusla birlikte Kâzım Karabekir Paşa’nın başkanlığında kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’na girdi. Takrîr-i Sükûn Kanunu’na dayanılarak Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kapatılması üzerine bağımsız kalan Halit Bey’in mebusluğu sona erdi. Bir süre açıkta kaldıktan sonra miralaylıktan emekli oldu. Soyadı kanunundan sonra Akmansü soyadını aldı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kurtulmuş, Hilmi, Dadaylı Halid Bey, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt: 8, 1993

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun