Cülus

  • Cülus : Padişahların tahta çıktığında askerlere verdiği bahşiş

Osmanlılar’da cülûs sözü şehzadelerin tahta geçişi münasebetiyle kullanıldı, bununla ilgili olarak cülûs bahşişi, cülûs çıkması, cülûs terakkîsi, cülûsiye vb. tabirler ortaya çıktı. Osmanlılar’da önceleri yerleşmiş bir cülûs sistemi yoktu. Bu durum hânedan mensupları ve özellikle şehzadeler arasında kanlı mücadelelere sebebiyet verdi. İslâm ve Müslüman Türk devletlerinde şehzadelerin tahta geçmesi münasebetiyle tören düzenlenirdi. Bu tören herhangi bir taht kavgasına engel olmak için ölen hükümdarın cenaze merasiminden önce yapılırdı. Küçük bazı farklarla hemen bütün İslâm ve Türk devletlerinde gerçekleştirilen cülûs merasimi en güzel şekliyle Osmanlı Devleti’nde görülmektedir. Osmanlılar’da hükümdar ölünce yeni padişah için cülûs töreni yapılırken öte yandan ölen padişah için de cenaze merasiminin hazırlıklarına başlanırdı. Yeni padişahın cülûsu İstanbul’da dellâllar ve top atışlarıyla ilân edilir, ayrıca devletin her tarafına gönderilen fermanlarla bütün tebeaya duyurulurdu. Böylece şenlikler yapılır, hutbenin yeni hükümdar adına okunması, sikkenin de onun adına kestirilmesi emredilirdi. Cülûsun elçiler vasıtasıyla dost ve komşu devlet hükümdarlarına bildirilmesi de âdetti; buna “cülûs tebliği” denirdi.

Padişahların bir ihsanı olan cülûs bahşişi hazinede para bulunmadığı zamanlarda verilemezdi. Bu yüzden askerler ayaklanır ve karışıklık çıkarırlardı. Bahşiş meselesi zaman zaman devletin başında bulunanları zor durumda bıraktı ve isyanların çıkmasına sebep oldu. Cülûs bahşişi sebebiyle isyana ilk teşebbüs, kanuna uyulmadığı bahane edilerek II. Selim’in tahta çıkması sırasında oldu. Osmanlılar’da ilk cülûs bahşişini Yıldırım Bayezid verdi, bu âdet Fâtih Sultan Mehmed veya oğlu II. Bayezid zamanında kanun haline getirildi. Zamanla zorla alınan bir ücrete dönüştü ve bu yolda birçok kanlı olay meydana geldi. Sık sık gerçekleşen cülûslar münasebetiyle verilen bahşişler devlet hazinesini büyük sıkıntılara soktu. Savaş zamanına rastladığından I. Abdülhamid ve III. Selim’in cülûsları sırasında bahşiş verilemedi.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Özcan, Abdülkadir, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 8, 1993

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun