Çobanoğulları

  • Önem : Kuzeybatı Anadolu’da 12. yüzyıl sonlarında kurulan bir Türk beyliği
  • Kurucusu : Anadolu Selçukluları’nın Kastamonu uç beyi Emîr Hüsâmeddin Çoban

Dürüst, kahraman, cömert, devamlı gazâ ile meşgul bir kişi olarak anılan Çobanoğulları’nın kurucusu Emir Hüsâmeddin Çoban Oğuzlar’ın Kayı boyuna mensuptur. Ayrıca Anadolu fâtihi Kutalmışoğlu Süleyman’ın emîrlerinden Karategin’in soyundan geldiği rivayet edilir. Hüsâmeddin Çoban Kastamonu beyi olarak görev yaptı. I. Alâeddin Keykubad’ın tahta çıkışında Konya’ya giderek ona bağlılığını arz etti ve Kastamonu Beyliği menşurunu yeniletti. Hüsâmeddin Çoban, Moğollar’ın Kırım’a kadar uzanarak önemli bir ticaret merkezi olan Suğdak’ı işgal etmeleri üzerine Alâeddin Keykubad tarafından Kırım’a sefer yapmakla görevlendirildi. Kırım sahiline başarılı bir çıkarma yapan Çoban Suğdak’ı geri almakla kalmadı, Kıpçak hanının ve Rus knezlerinin itaatini de sağladı. Bir süre Suğdak’ta kalan emîr burada bir cami yaptırdı; ayrıca kadı, imam ve müezzinler tayin etti. Daha sonra da Selçuklu sultanının emriyle Kastamonu’ya döndü. Emîr Çoban’ın yerine Kastamonu Beyliği’ne oğlu Alp Yürek geçti. Onun zamanında Anadolu Selçukluları’nın Moğol hâkimiyetine girmesiyle Çobanoğulları Beyliği de Anadolu’nun yeni hâkimlerine tâbi oldu. Sadece siyasî değil ekonomik bağımsızlıklarını da kaybeden Çobanoğulları’nın başına Alp Yürek’in oğlu Muzafferüddin Yavlak Arslan geçti. Anadolu Selçukluları arasındaki taht mücadelelerinde aktif rol oynayan Yavlak Arslan, başlangıçta II. Mesud’a tâbi olduysa da sonradan ona muhalefet etti.

İlhanlı Hükümdarı Argun’un ölümünden sonra Moğollar arasındaki taht mücadelesi yüzünden Anadolu’daki diğer Türkmen toplulukları gibi Çobanoğulları Beyliği’nde de kıpırdanmalar başladı. Muzafferüddin Yavlak Arslan bu iç karışıklıklar sırasında öldü. Yerine geçen oğlu Mahmud Çobanoğulları Beyliği’nin son emiridir. Beylik dönemi uzun sürmemekle birlikte onun zamanında Bizans topraklarına akınlar yapıldı. Sakarya Nehri’nin batı tarafındaki bazı yerler fethedildi. O sıralarda Osman Bey’den daha nüfuzlu bir durumda olduğu anlaşılan Emîr Mahmud’un Candaroğlu Süleyman tarafından mağlûp edilmesinden sonra Çobanoğulları Beyliği sona erdi.  Yerini Candaroğulları aldı. Bir asır kadar Kastamonu ve dolaylarını elinde tutan Çobanoğulları zamanında özellikle beylik merkezi olan Kastamonu yoğun ilmî ve edebî faaliyetlere sahne oldu. Çobanoğulları zamanında imar işlerine de önem verildi. Beylik zamanında inşa edilen en görkemli yapı, Taşköprü’deki Muzafferüddin Yavlak Arslan Medresesi’dir. Bu medrese Osmanlılar döneminde de ilim merkezi olma özelliğini devam ettirdi.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Yücel, Yaşar, Çobanoğulları, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1993, Cilt:8,sf: 354-355

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun