Çoban Mustafa Paşa Külliyesi

16.yy.’da Gebze’de inşa edilen külliyenin mimarı Mimar Sinan’dır. Banisi Yavuz Sultan Selim’in kızı Hafsa Sultan’ın eşi olan Mustafa Paşa’dır. Kitabesi bulunan yapı menzil külliyelerinin en başarılarındandır. Külliye; camii, türbe, medrese, imaret, tekke, kütüphane, darüşşifa, paşa odaları, kervansaray ve hamamdan oluşmaktadır.

Camii

Yapılar topluluğunun merkezinde yer alan camii kare planlıdır. Merkezi kubbeli ve tek minareden oluşan yapı, tuğla ve kesme taş malzemeyle inşa edildi. Cepheler aydınlatmayı sağlamak adına dikdörtgen pencere açıklıkları ile hareketlendirilmiştir. 5 gözlü son cemaat yeri vardır ve buranın da üzeri kubbe ile örtülü olup ortadaki daha yüksek tutulmuştur. Bu bölümde Memlük tarzı geometrik renkli taş dizileri görülmekte ve bitki motifli frizler yer almaktadır.

Taçkapı abidevi özellikler göstermektedir. Mukarnaslı, her iki yanındaki taş bezemleri ve geometrik bordürleri ile ince bir işçilik sergilemektedir. Kapı açıklığının üzerinde sülüs hat ile yazılmış mermer kitabe görülmektedir.

Harim bölümünün her yeri renkli mermer levhalar ile kaplanmış olup bezemeler kalın geometrik bordürler ile sınırlandırılmıştır. Ortasından ise çiçekli kufi yazı kuşaiğı geçmektedir. Caminin mihrabı mukarnaslı kavsaralı, kalın bordürlü, ve geometrik kompozisyonların hakim olduğu bir özelliği gösterir. Minber ise tamamen mermer malzemeyle yapılmış olup yine çeşitli geometrik motifleri sergilemektedir. Müezzin mahfilinin ahşap tavanında ise özgün kalem işleri dikkat çekmektedir.

Genel olarak görülen oyma mermer, taş levha ve kakm süslemelerin yanında ahşap kapı ve pencere kanatları da oldukça gösterişlidir.

Türbe

Kesme taş malzeme ile inşa edilen türbe sekizgen plan şemasına sahiptir. Her cephe pencere açıklıkları ile hareketlendirilmiş olup ahşap kanatları camininkiler ile aynı özellikleri gösterir. Üzeri kubbe ile örtülen yapının kubbeye geçiş elemanı pandantiftir. Kitabesi olan türbe de aynı zamanda geometrik ve bitkisel motifli çiniler de görülmektedir.

Medrese

Caminin güneydoğusunda yer alan yapı klasik Osmanlı medrese plan şemasındadır. 17 odadan meydana gelen medrese de bir dershane ve onun kuzeyinde ve güneyinde birer eyvan daha bulunur. Bu birimlerin üzeri kubbe ile örtülmüştür. 3 girişi vardır.

Darüşşifa

Medresenin yanında yer alan yapı kesme taş malzeme ile örülmüştür. Kubbe ile örtülü 10 odası vardır ve odaların her birinde ocak, raf ve pencereler bulunmaktadır.

Tekke

Külliyenin kuzeydoğu köşesinde yer alan revaklı U şekli ile dizilmiş 12 derviş hücresi bulunmaktadır. Almaşık duvar tekniği ile örülmüştür.

Kervansaray

Kesme taş ve moloz taş malzeme ile inşa edilen yapı dikdörtgen bir plan şemasına sahiptir. 3 bölümden oluşur, orta kısım yolcular yan kısımlar ise hayvanlar içindir.

Kullanılmadığı için bazı birimleri harap halde olan külliye binalarından medrese ve paşa odaları hala erkek ve kız Kur’an kursus olarak hizmet vermektedir. Camii ve türbe yeni bir restorasyon çalışması geçirmiştir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Seyhan, Köksal, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 8, 1993

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun