Cirit

Cirit
  • : Genelde at sırtı, bazen yaya da oynanabilen Cirit, Türklerin eski tarihlerden beri spor olarak yaptığı ve içinde ölüm de olabilen savaş oyunudur.

Genellikle at sırtında oynanan bir savaş oyunu olarak bilinen Cirit, adını oynandığı alet olan ve çevgen de denilen ucu demirsiz mızraktan alır. Cirit, binicilikte ve mızrak fırlatmakta ustalık isteyen Orta Asya kökenli eski bir savaş oyunu olup bugün Anadolu’da yalnız bazı atçılık kulüpleri tarafından ve genellikle turistik gösteri mahiyetinde oynanmasına karşılık Orta Asya bozkırlarında nisbeten güncelliğini korumaktadır. Atlı ve yaya oynanan iki çeşidi varsa da en çok tanınanı atlı olanıdır; yaya ciridi nadiren saray avlularında oynanmıştır.

Genellikle bahar aylarında oynanan atlı cirit on on beş kişilik iki takım arasında oynanır. Her atlının meşe dalından bir sopa bulunur ve takımlar 100 m. kadar aralıkla karşılıklı dizilirler. İçlerinden birinin hasım safa doğru yaklaşarak ciridini seçtiği bir atlıya fırlatıp kaçmasıyla oyun başlar ve karşılıklı hücumlarla gelişen bir kovalamaca şeklinde devam eder; süresi iki devre halinde bir buçuk saat kadardır. Attığı ciritle hasım oyuncuyu vuran başarılı kabul edilir ve sayı alır, atı vuran ise başarısız sayılır ve puan kaybeder. En yüksek puanı kendisine atılan ciridi havada kapan oyuncu kazanır; rakibine çok yaklaşıp ciridini atmadan atar gibi yaparak ona “aman tanıyan” oyuncu da yine yüksek puan alır. Atların birden hızlanma ve hız kesmeleri, âni manevra yapmaları, oyuncuların ciridin vücutlarına değmemesi için eyer boşaltmaları, atlarından inmeden eğilerek yerden cirit almaları ve özellikle kendilerine atılan ciridi havada yakalamaları oyunun en hareketli ve en heyecanlı figürleridir. Geleneklere göre cirit isabetiyle bir oyuncunun ağır yara alması veya ölmesi oyunu durdurmaz ve şikâyetçi olmayı gerektirmez; tam tersi bu ölüm o oyuncunun ailesine, özellikle babasına şeref kazandırır. Bu hususun da açıkça ortaya koyduğu gibi cirit gerçek anlamda küçük bir savaştır ve oyuncuların da atların da büyük bir ciddiyetle eğitilmelerini gerektirmektedir.

Osmanlı'da Cirit

Tarih'te Türklerin olduğu her bölgede çok sevilen ve oynan Cirit oyununa Osmanlı döneminde de aynı yüksek ilgi gösterilmiştir. Bizzat oynayan padişahlar tarfından teşvik edilen Cirit, Bursa fethinden sonra Orhan Gazi'nin bölgedeki bir alanı bu oyun için vakfettiği biliniyor. Ayrıca Yıldırım Bayezid ve Mehmed Çelebi döneminde ilginin arttığı bu oyun için sarayda binicilik dersleri verilmeye başlanmıştır. I. Ahmet ve IV. Murad'ın da çok meraklı oldukları bu spor yeniçerilerin başlıca oyun talimi olması sebebiyle ocağın kaldırılmasından sonra önemini kaybetmiştir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Feyzi Halıcı, Cirit, Diyanet İslam Ansiklopedisi, cilt.8, sf.26-27

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun