Çemberlitaş Hamamı

  • Tarih : 16. yüzyıl sonu - 1584?
  • Yer : İstanbul
  • Yaptıran : Nurbanu Valide Sultan
  • Mimar : Mimar Sinan ?

Roma döneminde İmparator I. Constantinos’un kendi adını taşıyan meydanın ortasına diktirdiği anıtın bulunduğu yerde yaptırılan hamam, şehrin en merkezi yerinde ve her dönemde ana cadde karakterini koruyan Divanyolu’nun kenarında inşa edilmiş bir yapıdır. 19.yüzyılın ikinci yarısında Sultan Abdülaziz’in isteğiyle şehrin bazı caddeleri genişletilirken Islahat-ı Turuk Komisyonu’nun kararıyla Divanyolu caddesinin genişletilmesi için Çemberlitaş Hamamı’nın soğukluk bölümünden bir kısmının kesildiği, hamamın bir yangın geçirdiği ve camekanın içiyle kapısı dışındaki ahşap dükkanların yandığı ve kadınlar kısmına kazanlı bir modern ısıtma tesisatının konulduğu bilinmektedir. Bilinmeyen bir tarihte hamam Vakıflar İdaresi tarafından satılan ve özel mülkiyete geçen bu tarihi eser birkaç defa sahip değiştirdi. 1868 yılında soğukluk bölümünün bir parçası kesilen kadınlar kısmı son yıllarda değişikliğe uğrayarak önce lokanta, sonra halı satış mağazası haline getirildi. Hamam olarak çalışmaya devam eden erkekler kısmı 1972-1973 yıllarında büyük ölçüde restore edildi.

Çemberlitaş Hamamı tamamen birbirinin benzeri ve yan yana bitişik çifte hamam olarak planlanmış olup erkekler kısmının cephesi binaya bitişik olarak yapılan çirkin mimarili ve ahenksiz dükkanlar tarafından gizlenirken, kadınlar tarafı ise Divanyolu’na taşan köşe kesildiği için değişik bir görünüme sahiptir. Kesilen kısım altta dikdörtgen, üstte yıldız biçiminde pencereli bir duvarla kapatıldı. Her iki kısmın soyunma yerleri, geçişi köşe trompları ile sağlandı büyük birer kubbe ile örtüldü. Hamamın her iki kısmından üçer kubbe ile örtülü ılıklığa geçilir; bunların yanlarında bina kitlesinden taşkın olarak yapılmış helalar vardır. Fakat Çemberlitaş Hamamı’nın şüphesiz en ilgi çekici ve onu Osmanlı dönemi Türk hamam mimarisinde eşsiz kılan tarafı sıcaklık bölümlerinin planıdır. Burada hamam mimarisindeki geleneklerden bütünüyle uzaklaşılmış ve dıştan kare şeklinde olan bu mekanlar içeride on iki köşeli bir çokgene dönüşmüş olup çepeçevre on iki sütundan meydana gelen bir sütun halkası yapılmıştır. Ayrıca bu bölüm geometrik süslemeleri ile de ayırt edici olup kakma tekniğinde yapılmış olan mermer zemindeki bu renkli görünümün başka bir örneği yoktur.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Eyice, Semavi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 1993, cilt 8, sayfa: 266 – 268

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun