Cemaleddin Mardini

  • Meslek : Matematikçi, muvakkit ve musikişinas
  • Ölüm : 1406
  • Başlıca Eserleri : el-Muḳaddime fî maʿrifeti’l-ʿamel bi-rubʿi’ş-şekkâziyye, Risâle fi’l-ʿamel bi’l-cedvel el-müsemmâ bi’ş-şebeke, el-Varaḳāt fi’l-ʿamel bi-rubʿi’d-dâʾire el-leẕî ʿaleyhi’l-muḳanṭarât, ed-Dürrü’l-mens̱ûr fi’l-ʿamel bi-rubʿi’d-düstûr, Risâle fi’l-ʿamel bi-rubʿ

Şam’da musikişinas olan babası tarafından sesinin güzelliği sebebiyle Kur’an okuyucusu olarak yetiştirilen Mardini, Mardinli bir aileye mensuptu. Doğum tarihi ve yeri hakkında kesin bilgi bulunmaz. Öğrenimini bitirince Emeviyye Camii’nde müezzinlik yapmaya başladı. Mardînî gençlik yıllarında Şam’da bulunan astronomi âlimi İbnü’ş-Şâtır’dan ders aldı. Büyük bir ihtimalle aynı dönemde yine Şam’da ikamet eden ilm-i mîkāt geleneğinin ünlü ismi Şemseddin el-Halîlî’den de istifade etti. Memlük devri Kahire-Şam astronomi ve ilm-i mîkāt geleneği içinde eğitimini tamamlayan Mardînî kısa zamanda bir matematikçi ve astronom olarak şöhret kazandı. Klasik kaynakların nisbeleri içinde zikrettiği “el-Hâsib” ve “el-Muvakkit” geleneğin kendisini bu şekilde tanımladığını gösterir. Öğrencileri arasında Memlük matematikçi-astronomu Tayboğaoğlu İbnü’l-Mecdî de bulunur.

Halk arasında geniş ilmi yanında dindarlığı ve güzel ahlâkıyla da bilinen Mardini daha çok vakit cetvelleriyle astronomi aletleri üzerine eser yazdı. Ancak bunların çoğunun kütüphanelerde ve bazı kataloglarda Sıbtu’l-Mardînî’ye mal edildiği görülür. “el-Muḳaddime fî maʿrifeti’l-ʿamel bi-rubʿi’ş-şekkâziyye” adlı eserini küresel astronomiye dair problemleri çözmek için sürgülü hesap cetveli yerine kullanılabilir bir alet olan düz usturlabın şekkâziye türü üzerine yazdı. Bu aletle klasik küresel astronominin bütün standart matematik problemleri çözülebiliyordu. Mardînî’nin en hacimli çalışması olan “ed-Dürrü’l-mens̱ûr fi’l-ʿamel bi-rubʿi’d-düstûr” adlı eserinde sinüs kuadrantı ile güneş saatlerini altmış babda kapsamlı bir şekilde incelenir. Bu sebeple Sittîniyye olarak da tanındı.  Mardînî’nin mûsiki sahasında da iki eseri mevcuttur. Bunlardan el-Lafẓu’r-râʾiḳ fî mevlidi ḫayri’l-ḫalâʾiḳ adlı eseri Hz. Peygamber’in doğum günü törenlerinde okunacak mevlid benzeri nazım ve nesir karışımı bir çalışmaydı.  Muḳaddime fî ḳavânîni’l-enġām adlı eseri ise mûsiki makamlarını Fars sisteminden farklı biçimde sunar. Eser Arap musiki kültüründe büyük rağbet gördü.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Fazlıoğlu, İhsan, Cemâleddin Mardini, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2003, Cilt:28, sf:52

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun