Celüla Savaşı

  • Önem : Hz. Ömer devrinde Irak’ta Müslümanlarla Sâsânîler arasında cereyan eden meydan muharebesi
  • Tarih : 24 Kasım 637

Hz. Ömer zamanında Sâsânîler’e karşı Müslümanların kazandıkları büyük bir meydan muharebesi dolayısıyla meşhur olan Celûlâ, Dicle Nehri’nin doğu tarafında aynı adı taşıyan ırmağın kenarında, Sevâd ile İran arasında ve Horasan yolu üzerinde kuruldu. Kādisiye Savaşı’nda yenilen ve Medâin şehrini Müslümanlara teslim etmek mecburiyetinde kalan Sâsânî kuvvetleri, Hulvân’a sığınan Kisrâ Yezdicerd’in teşvikiyle Celûlâ’da toplandılar, etrafına hendek ve siperler kazarak ve barikatlar kurarak şehri tahkim ettiler. Kisrâ, Hulvân ve Cibâl’den asker ve silâh göndermek suretiyle bu ordusuna destek sağlamaya çalışıyordu. Ordunun kumandanı, Kādisiye Savaşı’nda öldürülmüş olan başkumandan Rüstem’in kardeşi Hurrezâd idi. Düşmanın hazırlıklarını öğrenen Irak cephesi başkumandanı Sa‘d b. Ebû Vakkās, nasıl hareket edeceğini bir mektupla Halife Hz. Ömer’e sordu. Halife verdiği cevapta kendisinin yerinde kalmasını ve onların üzerine bir ordu göndermesini emretti. Bunun üzerine Sa‘d b. Ebû Vakkās 12.000 kişilik bir orduyu, yeğeni Hâşim b. Utbe b. Ebû Vakkās’ın kumandasında Celûlâ’ya sev ketti.

Müslümanların Sasaniler’i ağır yenilgiye uğrattığı savaşta sağ kolda Hucr b. Adî el-Kindî, süvarilerin başına Amr b. Ma‘dîkerib, piyadelerin başına da Tuleyha b. Huveylid geçti. Hâşim, Celûlâ’yı kuşatırken savaş için ciddi hazırlık yapmış olan Sâsânî askerleri siperlerinden çıkarak ani baskınlarla İslâm ordusuna saldırıyor, sonra da geri çekiliyordu. Çok şiddetli çarpışmalardan sonra Müslümanlar büyük bir hamle ile Sâsânî ordusunu mağlûp ettiler ve birçok ganimet ele geçirdiler. Ordusunun Celûlâ’da bozguna uğradığını öğrenen Yezdicerd Hulvân’dan ayrılarak Rey’e gitmek mecburiyetinde kaldı. Hâşim b. Utbe askerlerinin bir kısmını düşmanı takibe gönderdi; kendisi de Hulvân’a girdi.  Celûlâ Savaşı’yla Müslümanlar bir taraftan bu şehri ve Hulvân’ı ele geçirirlerken diğer taraftan da Kadisiye’den sonra Sâsânîler’e büyük bir darbe daha vurmak suretiyle Dicle Sevâdı’ndaki bölgelerin fethini tamamlama imkânını elde ettiler. Selçuklu Sultanı Melikşah’ın, bugün Kızılribât İstasyonu’nun bulunduğu yerde kervansaray olarak da kullanılmak üzere yaptırdığı Ribât-ı Celûlâ kervanların uğrak yeri oldu.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Fayda, Mustafa, CelÜla Savaşı, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 7, 1993
 

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun