Celal Bayar

Celal Bayar
  • Önem : Türkiye Cumhuriyeti’nin üçüncü cumhurbaşkanı
  • Doğum : 15 Mayıs 1883 - Bursa
  • Ölüm : 22 Ağustos 1986 - İstanbul
  • Başlıca Eserleri : Ben de Yazdım, Atatürk’ten Hatıralar, Atatürk Metodolojisi ve Günümüz, Başvekilim Adnan Menderes

Dayısı Mustafa Şevket’in tesiriyle siyasete ilgi duyan Celal Bayar İttihat ve Terakkî Cemiyeti’ne girdi. II. Meşrutiyet’in ilânından sonra cemiyet İttihat ve Terakkî Fırkası’na dönüştürülünce önce Bursa şubesi, daha sonra da İzmir şubesi başkanlığına getirildi. Balkan Harbi ve I. Dünya Savaşı yıllarında İzmir’de görev yaparken pek çok eğitim, kültür ve ekonomi tesislerinin kurulmasında hizmeti geçti. Düşmana karşı halkın teşkilâtlandırıldığı Redd-i İlhak ve Müdâfaa-i Hukuk-ı Osmâniyye cemiyetlerinde görev yaptı. Balıkesir Kongresi sırasında Akhisar Millî Cephesi tarafından millî alay kumandanı olarak tayin edildi. 1919 yılında yapılan son Osmanlı Mebusan Meclisi seçimlerinde Saruhan mebusu seçildi ve meclisteki konuşmalarıyla dikkati çekti. Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti’nin adayı olarak İzmir’den milletvekili seçildi ve yeni kurulan Mübâdele İmar ve İskân Vekâleti’nde vekillik görevinde kaldı. Türkiye İş Bankası’nı kurmakla görevlendirilmesi üzerine vekillikten ayrılarak 1932 yılına kadar kurduğu bankanın genel müdürlüğünü yaptı. Ardından İktisat vekilliğine getirildi. İktisat vekilliği sırasında beş yıllık sanayi planlarının hazırlanması ile takip edilen devletçi iktisat politikası çerçevesinde çeşitli kamu iktisadî teşekküllerinin kuruluşunu gerçekleştirdi.

Türkiye’nin 1950-1960 dönemine damgasını vurmuş olan Celâl Bayar arkadaşlarıyla birlikte yeni bir parti kurma çalışmalarına başlayan Bayar, Atatürk ilkelerinden taviz vermemek, dış politikada polemiklere girmemek konularında İnönü ile mutabakata vardıktan sonra Demokrat Parti’yi kurdu ve bu partinin genel başkanlığına getirildi. Mecliste ana muhalefet partisi başkanı olarak görev yapan Bayar, Cumhuriyet Halk Partisi’nin takip ettiği dış politikayı tasvip edip desteklediği halde iç politika konularında çok sert bir muhalefet yaptı. Yapılan genel seçimlerde Demokrat Parti dört yıllık muhalefetten sonra ezici bir çoğunlukla meclise girince Türk siyasî tarihinde ilk defa halkın oylarıyla iktidar değişmiş oldu. Celâl Bayar 22 Mayıs 1950’de Türkiye’nin üçüncü cumhurbaşkanı seçildi ve partinin genel başkanlığından ayrıldı. 27 Mayıs 1960 askerî darbesinden sonra hükümet üyeleri ve Demokrat Parti milletvekilleriyle birlikte tutuklanarak vatana ihanet, anayasayı ihlâl, Türk halkını iç savaşa sürüklemek, Türkiye’nin bir kısmını Rusya’nın egemenliğine bırakmak gibi suçlarla itham edilip Yassıada’da yargılandı. Bayar’ın cezası yaşlılığı sebebiyle müebbet hapse çevrildi.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Dursun, Davut, Celal Bayar, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1992, c.5, sf. 216-218

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun