Çaylak Tevfik

Çaylak Tevfik
  • Meslek : Türk folklor derlemelerinin öncüsü, biyografi-tarih müellifi, gazeteci ve mizah yazarı
  • Doğum : Eylül 1843/ İstanbul
  • Ölüm : 1893
  • Başlıca Eserleri : Letâif-i İnşâ, Nizâmü’l-âlem li-cenâbi Akhisârî, Kāfile-i Şuarâ, İstanbul’da Bir Sene, İki Gelin Odası, Letâif-i Hikâyât ve Garâib-i Rivâyât, Âsâr-ı Perîşân, Nevâdirü’z-zarâif, Letâif-i Nasreddin, Bu Âdem, Hazîne-i Letâif, Tahrîc-i Harâbât, Meşâhîr-i Osm

Çıkardığı mizah gazetesinin adından dolayı Çaylak lakabı ile anılan Mehmed Tevfik Beyazıt Rüşdiyesi’nde mezun olduktan sonra memurluk hayatına başladı. Arapça ve Farsça yanında yeter derecede divan şiiri kültürünü elde ederek şiirler yazan Mehmed Tevfik, Muhbir gazetesiyle basın hayatına ilk adımlarını attı. Filip Efendi’nin Muhbir yerine çıkarmaya başladığı İstanbul gazetesinde yazarlığını sürdürdü. Bu arada girdiği Bursa ve İzmit’te bazı bürokratik memuriyetlere yükseldi. Kabiliyet ve meziyetleriyle dikkatini çektiği Bursa Valisi İzzet Paşa tarafından kurmakla görevlendirildiği vilâyet resmî gazetesi Hüdâvendigâr’ı çıkardı. İstifa edip İstanbul’a geldiğinde bazı adlî kuruluşlarda kâtiplikler elde etti. Mehmed Tevfik, imtiyazı kendisinin olan Asır adında siyasî bir gazete çıkarmaya başladı. Gazetesinde yayımladığı haftalık eğlence nüshaları ile Türk mizah basınının öncüsü ve kurucusu oldu. Âkif Paşa ile Bosna’ya giderek Saray sancağı tahrirat müdürü oldu. Bir seneyi aşkın bir zaman sonra İstanbul’a dönerek şehremini tanzîfat müdürü oldu. Daha sonra mizahî Letâif-i Âsâr gazetesinin idaresini üzerine alarak yeniden basın hayatına kavuştu. Bundan sonra gazetede ismi görülmeyen Mehmed Tevfik, memuriyetinin elvermemesi yüzünden fiilî gazeteciliğe son vererek öteden beri yazmayı tasarladığı eserleri üzerinde çalışmaya ayırdı.

Bir süre sonra Basîret’te faal gazeteciliğe dönen Mehmed Tevfik, Çaylak adındaki mizah gazetesini kurdu. Hükümetin mizah gazetelerine karşı tutumu dolayısıyla Çaylak’ın kapanışının hemen ardından Osmanlı adlı siyasî gazeteyi neşre başladı. Mehmed Tevfik, çıkardığı bu son gazeteden sonra da yazmaya devam ettiği Basîret’in kapanmasıyla Vakit gazetesine geçti, bir süre Tercümân-ı Hakîkat gazetesinde de çalıştı. Mehmed Tevfik, gazetecilik hayatını Tarîk gazetesinde sürdürdü.  Hayatının son yıllarında Mekteb-i Mülkiyye-i İdâdiyye kitâbet ve inşâ hocalığı ile Mekteb-i Mülkiyye-i Tıbbiyye başkâtipliği vazifelerinde bulundu. Kendisini devrinin edebiyatçılarından farklı kılan taraf, eserlerine günlük yerli hayatı esas alması ve o hayat içindeki töre ve geleneklere bağlı değerleri tespite çalışmasıdır. Mizah basınının ortaya çıkışında bir öncü rolü oynayan Mehmed Tevfik’e çıkardığı son mizahî gazete olan Çaylak, özel bir şöhret kazandırdı. Çaylak Tevfik’in mizahında Batı hayranlığı ve millî ahlâk ve törelerden kopuş, ortalıkta zuhur eden Frenk taklitçisi tiplerin teşhiri, başından beri yer almış bir mesele olarak dikkati çeker.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Akün, Ömer Faruk, Çaylak Tevfik, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1993, Cilt.8, sf.240-244

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun