Çay Medresesi

  • Önem : XIII. yüzyıl Anadolu Selçuklu medresesi
  • İnşa Tarihi : 677 (1278-79)
  • Yer : Afyon- Çay
  • Yaptıran Kişi : Ebü’l-Mücâhid Yûsuf b. Ya‘kub

Bugün cami olarak kullanılan medrese, Gıyâseddin III. Keyhusrev döneminde mimar Oğulbek b. Muhammed’e yakınındaki han ve hamamla birlikte yaptırıldı. Yapının cepheye bitişik bir de çeşmesi vardı; hanın sadece kapalı bölümü ayakta olup hamamı yıkıldı. Anadolu Selçuklu medreseleri içinde revaksız avlusu kubbe ile örtülü, iki eyvanlı ve tek katlı olanlar grubuna girer. Düzgün ve iyi cins beyaz taştan örülmüş cephesinin ortasında yer alan taç kapısı ile dikkati çekti. Giriş kapısı üzerindeki kitâbeden başka mukarnas altındaki iki bölümde mimarın adı iki ayrı kartuş içinde tekrar yazıldı. Tepede de bir pars kabartması bulunmaktaydı. Doğuya doğru çıkıntı teşkil eden yuvarlak kemerli ve devşirme aynalı çeşme ile batıya doğru çıkıntı teşkil eden kubbeli oda bölümü simetri meydana getirir. Giriş eyvanından ulaşılan ortadaki avlunun üzeri Türk üçgenleriyle geçilen kubbe ile örtülüydü. Karşıdaki ana eyvanın iki yanında birer kubbeli oda yer aldı; bunlardan batıdakinde ayrıca ocak vardı.

Başka eserine rastlanmayan Oğulbek’in han, hamam ve çeşmeyle birlikte bir külliye şeklinde ele almış olduğu anlaşılan bu yapılardan Çay Medresesi, içindeki çini mozaik süslemeler bakımından da üzerinde durulması gereken özelliklere sahipti. Ancak yakın geçmişte hızlı bir onarım gördü ve çini mozaiklerin bir kısmı onarım sırasında sıva ve badana altında kaldı. Bunların Konya’da Karatay ve İnce Minareli medreselerindeki örneklere yaklaştıkları görülür. Bu binada fîrûze çiniler arasında tuğla hamurundan palmetlerin kullanılmış olması da ayrı bir teknik özellik arz eder. Doğu ve batıdaki yan kanatları boydan boya tonozlu, dikdörtgen koğuşlar halinde olan yapı için bu, orijinal olmasında tereddütler bulunmamakla birlikte avlusunun üzeri örtülü medreselerde rastlanmayan bir durumdu. Batıdaki çeşmeyle simetrik kare planlı bölümün alt katı yıldız tonozla örtülüydü; buranın türbe olma ihtimali varsa da içinde herhangi bir mezar veya lahit izi bulunmamaktaydı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Altun, Ara, Çay Medresesi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 8, 1993

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun