Cavid Bey

Cavid Bey
  • Meslek : Osmanlı Maliye nâzırı ve iktisatçısı
  • Doğum : 1875 - Selanik
  • Ölüm : 26 Ağustos 1926 - Ankara
  • Başlıca Eserleri : İlm-i İktisâd, İhsâiyyat

İttihat ve Terakkî Cemiyeti’nin malî siyasetinin belirlenmesinde önemli rol oynayan Mehmed Cavid Bey Ziraat Bankası Muhasebe Kalemi’nde göreve yaptı. Ayasofya Merkez Rüşdiyesi’nde hesap, Dârülmuallimîn-i Âliye’de iktisat hocalığı yaptı. Maarif Nezâreti Rüşdiye İdaresi kitâbetine getirildi. Siyasî gayelerle görevinden ayrılarak gelişmiş iktisadî yapısı ve etnik durumuyla meşrutiyet taraftarı muhalefetin gelişip güçlendiği bir merkez olan Selânik’e döndü ve yeni kurulan Mekteb-i Feyziyye adlı lise seviyesindeki bir okulun müdürlüğünü üstlendi. Buradayken gizli Osmanlı Hürriyet Cemiyeti’nin teşkilâtlanmasında ve Selânik mason locasında aktif rol alan Câvid Bey, cemiyetin İttihat ve Terakkî Cemiyeti’yle birleşmesinden sonra da faaliyetlerini sürdürdü. İttihat ve Terakkî’nin yönetici kadroları içinde yer aldı. Câvid Bey ilk defa Tevfik Paşa kabinesinde Maliye nâzırlığına getirilmek istendiyse İttihat ve Terakkî’nin karşı çıkması yüzünden göreve başlayamadan istifa etmek zorunda kaldı. Hüseyin Hilmi Paşa’nın kurduğu kabinede Maliye nâzırlığına getirildi ve İbrâhim Hakkı Paşa hükümetinde de aynı görevi yürüttü.

Malî ve idarî alanda önemli reformlar yapmaya çalışan Cavid Bey bazı anlaşmazlıklar yüzünden nâzırlıktan istifa etti. Özel teşebbüsü geliştirip güçlendirmeyi amaçlayan Osmanlı İ‘tibâr-ı Millî Bankası’nın kuruluşunu gerçekleştirdi. Damad Ferid Paşa hükümetinin İttihatçılar’ı yargılamak üzere oluşturduğu Dîvân-ı Harb-i Örfî’de yargılandı ve gıyabında on beş yıl kürek cezasına mahkûm edildi. Bunun üzerine İsviçre’ye kaçtı. İsviçre’deyken kendisi gibi Avrupa’ya dağılmış İttihatçı liderlerle temaslarını sürdürdü. Mustafa Kemal’e karşı hazırlanan suikast girişiminden sorumlu tutularak tutuklandı ve serbest bırakıldı. Lozan Konferansı sonrasında bazı İttihatçılar’ın Câvid Bey’in evinde yaptıkları iki günlük toplantı ve bu toplantıda ele alınmış bir program taslağı gizli bir komitenin varlığının delilleri sayıldı; bu komitenin İttihat ve Terakkî’yi yeniden diriltmeye ve anayasayı zorla değiştirmeye dönük bir teşebbüs içinde olduğu ileri sürüldü. Bunun üzerine Câvid Bey ölüm cezasına çarptırıldı ve iki gün sonra da cezası infaz edildi.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

İlkin, Selim, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 7, 1993

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun