Çapanoğulları

  • Çapanoğulları : 18. ve 19. yüzyılda Bozok başta olmak üzere Orta Anadolu’da hâkimiyet kuran âyan ailesi.

Halk edebiyatı ürünü olan şiir, türkü, efsane, hikâye, fıkra ve deyimlere de giren Çapanoğulları XVIII-XIX. yüzyıllarda Bozok merkez olmak üzere Orta Anadolu’da hâkimiyet kuran âyan ailesiydi. Bilinen en eski atası Ömer Ağa, Çapar Ömer Ağa’nın bilinen tek oğlu da Ahmed Ağa’ydı. Ahmed Ağa din ve mezhep ayırımı yapmadığı için bölgesinde yaşayan halkı kendisine bağlayarak nüfuzunu arttırdı. Bâbıâli ile iyi geçinmesi, yörede asayişi sağlaması, ihtiyaç anında cepheye asker ve zahire temin etmek gibi görevleri mükemmel bir şekilde yerine getirmesi, çevresindeki âyanlar üzerinde üstünlük kurmasını kolaylaştırdı. Bölgesindeki halka baskı yapması sonucu merkezî hükümet Çapanoğlu Ahmed Paşa’yı idam ettirdi. Böylece Çapanoğulları’nın Bozok ve çevresindeki idarî nüfuzu sona erdirilmiş oldu, ancak malî ve iktisadî güçlerini tamamen ortadan kaldıramadı. Samsun ve çevresine hâkim olan Canikli Hacı Ali Paşa ailesi ile araları gergindi. Canikli Hacı Ali Paşa Çapanoğlu Mustafa Bey’i öldürttü. Mustafa Bey’in ölümü üzerine Bâbıâli Bozok sancağı mutasarrıflığına kardeşi Süleyman Bey’i getirdi.

Süleyman Bey’in gelmesi ile Çapanoğulları’nın otuz yıl kadar devam edecek en parlak ve ihtişamlı devri başlamış oldu. Süleyman Bey, Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa’nın tertip ettiği âyanlar toplantısına katıldı. Toplantı sonunda düzenlenen Sened-i İttifâk’ı imzaladı. Bunun ardından idaresi altındaki bölgelerde sekbân-ı cedîd birliklerini kurma işine girişti. Rusya ile devam eden savaşta cepheye asker gönderdi ve 1813 yılında öldü. Bunun üzerine II. Mahmud, eyaletleri merkeze bağlama siyaseti gereği Bozok sancağını Çapanoğulları’na mensup bir kimseye vermedi. Tanzimat devri yöneticileri de Çapanoğulları’nı genellikle Yozgat dışında görevlendirdiler. Bâbıâli Yozgat ve çevresinde Çapanoğulları’nın siyasî nüfuzunu iyice kırdı, ancak Süleyman Bey’in bıraktığı servet sayesinde ailenin nüfuzu devam etti. Çapanoğulları’nın sosyal ve ekonomik nüfuzunu sona erdiren olay, İstiklâl Harbi içinde Büyük Millet Meclisi hükümetine karşı başlattıkları ayaklanmadır. Millî Mücadele’nin önemli ayaklanmaları arasında yer alan Çapanoğlu isyanının elebaşları, Süleyman Bey’in üçüncü kuşaktan torunlarıydı. İsyan sırasında Çapanoğulları’nın malları, emlâk ve eşyaları talan edildi. Böylece ailenin Yozgat ve çevresinde yaklaşık iki asırdan beri devam eden siyasî, sosyal ve ekonomik nüfuzları ortadan kalkmış oldu.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Mert,Özcan, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 8, 1993

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun