Çanakkale Savaşı

Çanakkale Savaşı
  • Tanım : I. Dünya Savaşı içinde Çanakkale Boğazı’nda cereyan eden savaşlara verilen ad
  • Tarih : 3 Kasım 1914- 9 Ocak 1916
  • Yer : Gelibolu Yarımadası
  • Taraflar : Osmanlı Devleti- İtilaf Devletleri
  • Kazanan : Osmanlı Devleti

Almanya’nın içinde bulunduğu İttifak bloğunun yanında Birinci Dünya Savaşı’na giren Osmanlı Devleti’ni saf dışı bırakmak amacıyla İtilâf devletleri tarafından düzenlenmiş olan Çanakkale harekâtı, I. Dünya Savaşı’nın en önemli askeri faaliyetlerinden biridir. Osmanlı’nın Almanya yanında savaşa katılmasıyla stratejik açıdan zora düşen İtilaf güçlerinden İngiltere ile Fransa, Rusya ile temasa geçip bölgedeki savaş güçlerini arttırmak, Osmanlı Devleti’nin Süveyş Kanalı ve Hint yolu üzerindeki gücünü kırmak gibi nedenlerden ötürü Çanakkale harekatını gerekli gördüler. Boğazlar’a karşı girişilecek bir deniz harekâtı ile İstanbul’un ele geçirilip Osmanlılar’ın savaş dışı bırakılması fikri, özellikle İngiliz Bahriye nazırı ve sonra başbakanı olan Winston Churchill tarafından savunuldu. Bunun üzerine Batı kaynaklarında “Gelibolu Savaşları” adıyla da anılan Boğazlar’a yönelik bu harekâtın ilk deniz hücumu, iki İngiliz harp gemisinin Ertuğrul ve Seddülbahir, iki Fransız gemisinin de Kumkale ve Orhaniye tabyalarını bombardıman etmesiyle başladı. Bu savaş girişimindeki en dikkat çekici husus ise Osmanlı Devleti’ne resmen savaş ilan edilmeden harekatın başlatılmasıydı. Çetin geçen savaş sürecinde var gücüyle Boğaz’ı geçmeyi zorlayan İtilaf kuvvetleri 18 Mart 1915 sabahı ileri sürülen İngiliz ve Fransız filolarının dökülen mayınların etkisiyle, mevcutlarının % 35’ini kaybedip çekilmek zorunda kalması bu sürecin sadece deniz saldırısıyla sonlanmayacağını ortaya çıkarttı ve İtilaf devletleri kara harekatı kararı aldı.

İtilâf kuvvetleri bütün güçleriyle boğazı zorlarken Türkler de sadece mevzilerini savunmakla kalmadı, zaman zaman karşı taarruzlarda bulundu. İlk Türk taarruzunu, Anafartalar bölgesine çıkan İngilizler’e karşı Arıburnu kesimindeki Türk birlikleri gerçekleştirdi. Ancak İngiliz-Fransız savaş gemilerinin yoğun ateşi sebebiyle Türk taarruzu yavaşladı. Yeni bir taarruz kararı ile Türk birlikleri karşısında İngiliz ve Fransız hatlarında çözülmeler başladıysa da İngiliz-Fransız savaş gemilerinin açtığı şiddetli ateş yüzünden taarruz durduruldu. I. Anafartalar Zaferi’nden sonra yapılan bütün taarruzların neticesiz kalması Türk askerleri için büyük bir motivasyon kaynağı oldu. Ardından düzenlenen II. Anafartalar Muharebesi’nde İtilaf devletleri netice elde edemeyince muharebeler günlerce süren siper savaşlarına dönüştü. Her iki taraf da büyük güçlükler içinde siperlerini korumaya çalıştı. Bu çarpışmalarda bütün mahrumiyetlere ve mühimmat yetersizliğine rağmen Türk askeri Çanakkale’nin geçilmez olduğunu ispatladı. Çanakkale’ye örülen etten set sonucu İtilâf kuvvetleri, Anafartalar, Arıburnu cephesi ve Seddülbahir’den çekildiler. İtilâf devletlerinin başarısızlığı ile sonuçlanan Çanakkale muharebeleri, I. Dünya Savaşı’nın seyrini değiştirip uzamasına sebep olduğu gibi Çarlık Rusyası’nın çöküşünü de hazırladı. Türk milleti bu savaşta çok sayıda yetişmiş insanını kaybetmesine rağmen, kendine has bir kahramanlık örneği sergileyen ordusu sayesinde, Balkan Savaşı’ndan kalma ezikliği üstünden atarak büyük bir askeri başarı kazandı. Çanakkale’deki muharebeye kısım kısım 700 bin kişi katıldığından şehit sayısı net olarak belirlenemezken ifade edilen rakamlar 190 bin ile 350 bin arasında değişmektedir. Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı’nın resmi kayıtlara dayanarak tespit ettiği şehit sayısı ise 213.882’dir. İtilâf devletleri ise Çanakkale’ye 410 bin İngiliz, 79 bin Fransız olmak üzere yarım milyona yakın asker gönderdi, bunlardan sadece İngiliz kuvvetlerinin toplam kaybı 213.980 kişiyi buldu.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kurşun, Zekeriya, Çanakkale Muharebesi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 8, 1993

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun