Çağatay Han

  • Kişiliği : Çağatay Hanlığı’nın kurucusu ve ilk hükümdarı
  • Doğum : 1183
  • Ölüm : Mayıs 1241 - Çin
  • Ebeveynler : Cengiz Han, Börte Hatun

Çocukluk yılları hakkında kaynaklarda yeterli bilginin olmamasına rağmen yetişmesinde, Cengiz Han’ın çoğunluğunu Uygur Türkleri’nin oluşturduğu müşavirlerinin önemli rol oynadığı bilinmektedir. Cengiz Han’ın çocuklarının iyi birer hükümdar olarak yetişmeleri için her birine kabiliyetlerine göre vazife ve sorumluluklar dağıtmış; Çağatay’a yasayı düzenleme ve uygulama görevini vermişti. Nitekim Çağatay, daha babasının sağlığında milli hukuku en iyi bilen, örf ve adet hususunda en yüksek yetkiye sahip kişi olmuş ve hayatı boyunca da yasaya bağlı kalmıştır. Çağatay’ın, babası Cengiz Han’ın ölümünden sonra askeri faaliyetlere katıldığına dair bir kayıt olmamakla birlikte Cengiz Han’ın hayatta kalan en büyük oğlu olmasından dolayı büyük bir itibara sahipti. Ancak veliaht Ögedey’e bağlılıklarını bildiren Çağatay, yasanın uygulanması söz konusu olduğu zaman ve özellikle et, süt vergileri, malzeme ve pirinç depoları ile yaylak ve kışlakların bakımı, su kuyularının kazılması, bilhassa posta teşkilatı hakkındaki uygulamalarda son söz onun idi.

Bundan dolayı Çağatay’ın bazen büyük Kağan Ögeday’ın yanında, bazen de Cengiz Han tarafından kendisine verilen bölgede oturduğu bilinmektedir. Cengiz Han sağlığında Moğol veraset geleneğine uygun olarak ülkesini oğulları arasında bölüştürdü. Bu taksimde Çağatay’ın hissesine düşen topraklar, doğuda Uygur ülkesinden batıda Semerkant ve Buhara’ya kadar olan bölgelerdi ancak Çağatay Han bu topraklar üzerinde merkezi bir devlet kuramadı, ölümünden yirmi yıl sonra Algu Han tarafından müstakil Çağatay Hanlığı kuruldu. Çağatay Han zamanında devlet idaresinde vazife almış sivil ve askeri görevliler hakkında kaynaklarda yeterli bilgi yoktur. Çağatay Han yasanın koruyucusu ve en üst seviyedeki uygulayıcısı olması sebebiyle, İslamiyet’e karşı düşmanca bir tavır takındığı; onun zamanında özellikle gusül abdesti ve hayvanların kesilmesi hususunda Müslümanlar’ın büyük sıkıntılar çektiği bilinmektedir. Çağatay Han, İslami esaslarla bağdaşması mümkün olmayan yasa hükümlerine uymadıklarından dolayı Müslüman halkı cezalandırdığı gibi acımasız bir şekilde öldürttüğü bilinmektedir. Bu nedenle adı Müslümanlar arasında nefretle anılmasına sebep oldu. Öldükten sonra tahtını torunu Kara Hülagu’ya bırakan Çağatay Han’ı tedavi eden doktorlar onu yaşatamadıkları için Moğol töresince idam edildi.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Yuvalı, Abdülkadir, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 1993, cilt 8, sayfa: 176-177

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun