Bursalı Kadızade Rumi

  • Görev : Matematikçi, Astronom
  • Doğum : Bursa
  • Ölüm : 1440 sonrası
  • Başlıca Eserleri : Şerḥu’l-Mülaḫḫaṣ fî ʿilmi’l-heyʾe, Şerḥu Eşkâli’t-teʾsîs’in, Risâle fi’stiḫrâci ceybi derece vâḥide

Döneminin en ünlü matematik ve astronomi âlimidir. Osmanlı ilim hayatını hem talebeleri hem eserleriyle zenginleştirip yönlendiren Kadızâde, Osmanlı ilim muhitinde yetişen gerçek anlamda ilk özgün matematikçi ve astronom sayılır. Babasının ölümünden sonra dedesi Kadı Mahmud Çelebi tarafından yetiştirildiği için Kadızâde lakabıyla anılmaktadır. Bu lakapla tanınmadan önce Mûsâ Paşa veya Mûsâ Çelebi diye biliniyordu. Dedesinden ve I. Murad döneminin meşhur âlimi Molla Fenârî’den matematik, fıkıh eğitimi aldı. Ardından dedesinin öğrencilerinden Bedreddin Simâvî ile birlikte Konya’ya giderek Müneccim Feyzullah’tan astronomi dersleri aldı. Anadolu’daki hocalarından biri Saferşah er-Rûmî’dir. Aile fertlerinin karşı çıkmasına rağmen hocası Molla Fenârî’nin teşvikiyle, Merâga matematik-astronomi okulunun ilmî mirası çerçevesinde canlılığını koruyan Mâverâünnehir ve Horasan bölgesine gitti. Dönemin önde gelen âlimlerinden kelâmcı-matematikçi Seyyid Şerîf el-Cürcânî’nin derslerine devam etti. Ancak daha sonra her meseleye matematikçi gözüyle bakması yüzünden hocasıyla anlaşmazlığa düşüp dersini bıraktı ve onun ünlü eseri Şerḥu’l-Mevaḳıf’taki çeşitli fikirlerini eleştirdi.

Osmanlı Devleti içinde yetişen önemli astronomlardan biri olan Kadızâde yetiştirdiği öğrencilerin ilme katkı sağlaması için Anadolu’ya gitmelerinin faydalı olacağını düşünen bir bilim insanıdır. Semerkant’ta Uluğ Bey ile tanıştı. Uluğ Bey Medresesi’nin başhocalığına ve Cemşîd el-Kâşî’den sonra o dönemde inşa edilen Semerkant Rasathânesi’nin başına getirildi. Öğrencileri arasında yer alan Ali Kuşçu, Fethullah eş-Şirvânî’yi Anadolu’ya gitmeleri konusunda öğütler vererek ilmi geniş bir coğrafyaya yayılmasına önem verdi. Kadızâde’nin en önemli astronomi faaliyetlerinden biri Semerkant Rasathânesi’ndeki çalışmalara katılmasıdır.  Zîc-i Ulug Bey’in telif heyetinde yer aldı. Bir ekip çalışması olan Zîc’deki katkısı bütün ayrıntılarıyla tesbit edilmemekle birlikte Cemşîd el-Kâşî’den sonra rasathânenin başına geçerek gözlemlere ve bunlara dayalı matematik astronomi hesaplamalarına bizzat Kadızâde’nin bu eserin hazırlanmasında önemli bir rol oynadığını göstermektedir. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Fazlıoğlu, İhsan, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt:24, 2001

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun