Bezmiâlem Valide Sultan

  • Önem : Sultan II. Mahmud’un “ikinci kadın”ı ve Sultan Abdülmecid’in annesi
  • Doğum : Gürcistan
  • Ölüm : 3 Mayıs 1853 - İstanbul
  • Bazı Önemli Hayır Eserleri : Gurebâ-yi Müslimîn Hastahanesi, Mekke’deki Gurebâ-yi Müslimîn Hastahanesi, Dârülmaârif, Bezmiâlem Vâlide Mektebi, Bezmiâlem Sıbyan Mektebi, Dolmabahçe Camii, Gureba Hastahanesi Camii, Galata Köprüsü, Vâlide Çeşmesi, Silivrikapı Uzunyusuf Mahallesinde Bezm

Küçük yaşta esirciler eliyle saraya câriye olarak teslim edilen ve bir Gürcü kızı olduğu bilinen Bezmiâlem Vâlide Sultan sarayda yetiştirilip eğitildikten sonra Sultan II. Mahmud’un hanımı oldu. Daha sonra ondan bir şehzade dünyaya getirince “ikinci kadın”lığa yükseldi. Sultan Mahmud’un vefatından sonra, on altı yaşını henüz bitirmiş olan oğlu Abdülmecid tahta geçince Bezmiâlem de Vâlide Sultan ve Mehd-i Ulyâ-yı Saltanat unvanını kazandı. Tahta çıktığında Sultan Abdülmecid’in henüz çocuk denecek bir yaşta bulunması ve devlet işlerinde tecrübesiz oluşu, annesinin devlet ve hükümet işlerinde bizzat yol gösterici ve müessir rol oynamasına yol açtı. Vâlide Sultan hemen bütün hayatı boyunca bu rolünü başarı ile yerine getirdi. Vâlide Sultan yakalanmış olduğu amansız bir hastalık sonucunda Beşiktaş Sarayı’nda vefat etti ve aynı gün Sultan II. Mahmud Türbesi’ne defnedildi.

Akıllı, tedbirli, şefkatli ve cömert bir kadın, dünyevî hırs ve gösterişlerden kendini alıkoymaya muvaffak olmuş seçkin bir kimse olan Bezmiâlem Vâlide Sultan bu özellikleriyle, Osmanlı tarihinde birtakım entrika ve desiseler yüzünden birçok fecaate sebep olan bazı kadınlardan tamamen ayrı bir şahsiyete sahipti. Oğlu Abdülmecid’in israf ve gösteriş iptilâsına bir ölçüde engel olabildi, gerektiğinde devlet işlerinde kendisine yardımcı oldu, fakat mevkiini hiçbir zaman kötüye kullanmadı. Oğlunun padişahlığı sırasında devletin kendisine tahsis ettiği maaş ve diğer gelirlerini fakirleri doyurmak, ihtiyaçlarını gidermek, rahmet ve şükranla anılmasına vesile olacak pek çok hayır eseri yaptırmak yolunda sarf etti. Bizzat mahalle aralarında dolaşarak fakir ve muhtaçlara yardım elini uzatması, yetim ve kimsesiz kızları evlendirmesi, borcunu ödemeye gücü yetmeyenlere ve hapse düşmüş kimselere çeşitli malî ve nakdî yardımlarda bulunması, ince ruhlu, şefkat ve merhamet sahibi bir insan olduğunu gösterir. Bezmiâlem Vâlide Sultan ülkenin çeşitli yerlerinde pek çok hayır eseri ve vakıf meydana getirmiş, bunların devamlılığını sağlamak maksadıyla da gelir getiren çok sayıda emlâk ve “nükūd-i mevkūfe” bıraktı.  Kurmuş olduğu vakıfların bir kısmı ile bunların akarları, tanzim edilen ve on dört vakfiyeyi ihtiva eden 400 sayfalık bir vakıfnâmede tespit ve tescil edildi.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Şentürk, M. Hüdai, Bezmiâlem Vâlide Sultan, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1992, Cilt:6, sf: 108-113

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun