Bender Kalesi

  • Önem : Osmanlı Devleti’nin Boğdan sınırında serhad kalesi

Osmanlı Devleti’nin son sınır kalesini teşkil eden Bender Kalesi Boğdan’ın kuzeyinde Turla Irmağı kıyısında yer alır. Eski adı Tighina olan Bender bu adı Türk idaresi sırasında almış olup günümüzde de Benderj adıyla haritalara geçti. XIII. yüzyılda Tatarlar buraya hâkim oldu, fakat Alexandru cel Bun ve Ştefan cel Mare Tatarlar’ı ırmağın karşı kıyısına sürdükten sonra burada sınırı korumak üzere küçük bir kale yaptırdı. Petro’nun 1538’de Kanûnî Sultan Süleyman’a yenilmesi üzerine kale Osmanlı idaresine geçti ve çok kuvvetli bir biçimde yeniden inşa edildi. Kalenin kapısı üstünde yerden 7 m. yükseklikte, 0,70 × 0,54 m. ölçüsünde bir mermer levhaya işlenmiş uzun bir kitâbesi vardı. Bu altı beyitlik kitâbede Kanûnî Sultan Süleyman methedilerek onun birçok yeri fethetmiş olduğu ve Boğdan Voyvodası Petro’yu da mağlûp ettikten sonra 1538-39’da kaleyi inşa ettirdiği bildirilir.

Bender Kalesi’nin adı bir serhad kalesi olarak XVII ve XVIII. yüzyıllarda sık sık tarihe geçti. Kalenin tarih içindeki talihi, daha kuzeyde ve aynı stratejik durumda olan Hotin Kalesi ile aynı seyri takip etti. Burada bulunan kalenin muhafızlarından biri Muhsinzâde Abdullah Paşa idi. Ruslar 1770’te iki ay devam eden bir kuşatmadan sonra Bender’i aldı, ancak bu olay kanlı bir facia halinde cereyan etti, kaledeki Türkler düşman eline geçmemesi için kendi elleriyle aile fertlerini öldürmek zorunda kaldı. Bender Kalesi 1774’te imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması ile tekrar Osmanlı Devleti’ne iade edilmişse de 1788-1789’da Ruslar tarafından tekrar ele geçirildi. 1792’de Yaş Muahedesi ile bir kere daha Osmanlı Devleti’ne iade edilen Bender Kalesi 1812’de Bükreş Antlaşması ile kesin olarak kaybedildi. 1178-1206 yılları arasında, yani Bender Kalesi’nin el değiştirmeleri arkasından kale ve içindeki cami tamir gördü. Bender I. Dünya Savaşı’ndan sonra Romanya toprakları içinde Besarabya eyaletinin bir şehri olarak kaldı, fakat 1944’te Romanya’nın yenilmesi üzerine Sovyet arazisine katıldı. Halen Sovyet Moldavya Cumhuriyeti toprakları içinde bulunur.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Eyice, Semavi, Bender Kalesi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 5, 1992 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun