Bayburtlu Zihni

  • Meslek : Saz Şairi, Katip
  • Doğum : 1797 – Bayburt
  • Ölüm : 1859 – Olasa Köyü, Maçka
  • Başlıca Eserleri : Divan-ı Zihni, Sergüzeştname, Kitab-ı Hikâye-i Garibe

18. ve 19. yüzyılın en ünlü saz şairlerinden olan Bayburtlu Zihni, Hacı Osman Efendi’nin oğludur. Asıl ismi Mehmed Emin’dir, ancak edebi hayatında Zihni mahlasını kullanmayı tercih etti. Eğitim hayatına Bayburt’ta başlamış olsa da sonradan Erzurum ve Trabzon medreselerinde eğitimini tamamladı. Eğitim hayatını tamamlamasının ardından 20’li yaşlarında İstanbul’a gitti. Edebiyata olan merakı ve yeteneği sayesinde devlet adamlarına sunduğu kasideleri beğeni topladı. Bu sayede Divan-ı Hümayun Kalemi'ne kâtip oldu. Memleket özleminden ötürü İstanbul’da 10 yıl kaldıktan sonra Bayburt’a gitse de memleketinde çok uzun süre kalamadı. 1829 yılında Rus istilası sebebiyle Erzurum’a onun ardından da Trabzon’a gitti. Buralardaki kimi müdürlüklerde kâtiplik görevine devam etti. İkinci kez Ünye’de bulunduğu sırada hastalandı ve memleket özleminden dolayı Bayburt’a dönmek istedi. Ancak yolculuk sırasında Trabzon’a dört saat mesafede bulunan Olasa Köyü’nde bir handa vefat etti.

Bayburtlu Zihni, bir aruz şairi olmasına rağmen gerek doğup büyüdüğü konum gerekse içinde yaşadığı dönem sebebiyle hece ölçüsünde de şiirler yazdı. Özellikle hece ölçüsü ile yazdığı eserleri dönemin en çok dikkat çekenleri arasında yer almaktadır. Ayrıca Zihni’nin hem hece ölçüsüne hem de aruza olan bu ilgisi, onu tarihte ilk kez aruzu hece ölçüsünde birleştirmeye çalışan şairi yaptı. Genellikle içinde yaşadığı dönemi ve karşılaştığı haksızlıkları hicivleri ile anlatmaya çalıştı. Bunun yanı sıra yaşadığı memleket özlemini ve içindeki duygu taşkınlıklarını ile koşmaları ile dindirmiştir. Zihni, hece ölçüsünde yazdığı şiirlerde daha sade bir dil kullanırken aruzla kaleme aldıklarında ise biraz daha ağır bir dil kullanmayı tercih etmiştir. Öyle ki, Aruzla yazdığı şiirleri Türkçeden ziyade daha çok Arapça ve Farsça söylenmiş bir yapıya sahiptir. Ahmet Hamdi Tanpınar’a göre sanatçının “Vardım ki yurdundan ayağ göçürmüş" mısrası ile başlayan ünlü şiiri koşma tarzını adeta değiştirmiştir. Ayrıca sanatçının bu ünlü şiiri önce Nevres Paşa tarafından şehnaz makamında, Sadettin Kaynak tarafından ise tahir buselik makamında bestelenmiştir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Abdullah Uçman, Bayburtlu Zihni, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.5, 1992

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun