Basra Körfezi

Basra Körfezi
  • Önem : Arabistan yarımadasının doğusu ile İran’ın güneybatısı arasında kalan Hint Okyanusu’na bağlı körfez
  • Yüzölçümü : 240.000 km2
  • Uzunluğu : 975 km
  • Sınırı olan ülkeler : : İran, Irak, Küveyt, Bahreyn, Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Uman

Araplar tarafından el-Halîcü’l-Arabî, İranlılar tarafından Halîc-i Fârisî ve bölgede bir dönem hâkimiyet kurmuş olan Osmanlılar tarafından da Basra körfezi olarak adlandırılan körfez Irak kıyılarında Şattülarap’ın ağzından başlayarak Hürmüz Boğazı çıkışına kadar olan bölgede yer alır. XVI. yüzyılın başlarında Basra ve Lahsâ’nın fethiyle Osmanlı Devleti sınırları içine giren körfezin batı kıyıları zamanla bazı idarî değişikliklere uğradı ve I. Dünya Savaşı’na kadar Osmanlı hâkimiyetinde kaldı. Körfezdeki en büyük ada topluluğu Bahreyn yöresindedir ve bugün Bahreyn Devleti’nin topraklarını oluşturur. Dünya petrol üretiminin üçte biri körfez bölgesinde gerçekleştirilirken yine dünya petrol rezervlerinin üçte ikisi de bu bölgede bulunur. II. Dünya Savaşı’ndan sonra bölgede petrol bulunması ile bütün kalkınma planları bu yeni zenginlik kaynağı üzerine yoğunlaştırıldı. Çıkarılan petrol çok geçmeden sosyoekonomik hayatı etkiledi. Umanlılar’ın körfez ticareti üzerindeki bu etkinlikleri yanında Avrupalı güçler de doğu-batı ticaretinde söz sahibi olmak gayesiyle bölgeye geldi. XVI. yüzyılın sonlarına doğru Hollanda ile İngiltere körfez ticareti üzerinde şanslarını deneme girişiminde bulundu.

Son kırk beş yılın bu en büyük savaşının meydana geleceği Basra Körfezi’nde Osmanlılar, Irâk-ı Arab ve Irâk-ı Acem bölgelerini ele geçirerek varlıklarını hissettirmeye başladılar. 1546’da Basra şehrini alarak Hindistan deniz yolunun bir parçasını teşkil eden Basra Körfezi’ne açılmış oldular. Osmanlılar bu bölgelere Safevîler’e karşı üstünlük sağlamak, Basra Körfezi’ne inmek, Kızıldeniz hâkimiyetini pekiştirmek ve dolayısıyla Hindistan’a doğru uzanan Uzakdoğu hâkimiyetinde daha etkili olmak için gelmişlerdi. Körfez ülkeleri XX. yüzyılın son otuz yılında modern dünyanın bağımsız devletleri olarak yerlerini aldılar. Basra Körfezi, sekiz yıl devam eden İran-Irak Savaşı’nda ve Irak’ın Kuveyt’i işgal etmesi üzerine başlayan Körfez Savaşı’nda büyük bir tahribata uğradı. İran-Irak Savaşı’ndan iki yıl sonra Irak’ın bazı petrol ve sınır anlaşmazlıklarını gerekçe göstererek Kuveyt’i işgal etmesiyle patlak veren körfez krizi, Irak’ın kayıtsız şartsız geri çekilmesini öngören Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararlarını tanımaması üzerine savaşa dönüştü.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Bilge, Mustafa L., Basra Körfezi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 5, 1992

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun