Barok

  • Dönem : 17. yüzyıl ve 18. yüzyıl ortaları
  • Başlıca Temsilcileri : Michelangelo Merisi da Caravaggio, Giovanni Lorenzo Bernini, Nicolas Poussin, Anthony van Dyck, Rembrandt Harmenszoon van Rijn, Johannes Vermeer

Portekizce’de gayri muntazam incilere verilmiş bir isim olan barok Maniyerizmi takip eden karşı reformasyon hareketlerine bağlı olup XVIII. yüzyıl ortalarına kadar devam etti. Öte yandan Barok kelimesinin barok sanatın öncülerinden olan İtalyan ressam Federigo Baroccio’nun soyadından alındığı da varsayımlar arasındadır. Önceleri Fransızların klasik zevk anlayışına ters düşen gösterişli ve abartılı tarzı sebebiyle küçültücü görülen anlamı, XIX. yüzyılda bu üslûbun güzelliğinin anlaşılmasından sonra değişmiştir. Barokta kahraman ideali Hristiyan düşünce sistemi ile kaynaştırıldı ve Barok’un ana prensiplerinden biri haline getirilen mutlakıyetçilik çeşitli Avrupa ülkelerinde değişik biçimlerde uygulandı. Esas teması Tanrı’yı ve dini yüceltmek olan bu sanat üslubu mimari, resim, heykel ve müzik gibi birçok farklı formda kendisini gösterdi. Barok, diğer bir bakımdan gücün ve sınıf sömürüsünün simgesi oldu. Kültürel ayrışmalar, Barok’u neredeyse tamamen dini ve aristokratik sınıfların malı haline getirdi. Bu nedenle Barok üslubu ile bestelenen müzikler bile orta sınıftan Avrupa insanının kulak zevkine hitap etmedi.

İtalya’da gelişip tüm Avrupa’ya yayılan bu sanat anlayışının Avrupa’nın Doğu komşusu olan Osmanlı topraklarında da kendine has özellikleri yansıttığından söz edilebilir. Özellikle mimari ve dekoratif sanatları etkileyerek Dolmabahçe, Beylerbeyi, Yıldız saraylarında eklektik üslûbun içinde özellikleri görülür. İlk barok cami Nuruosmaniye’dir. Yarım daire avlusu ile geleneksel cami mimarisinden ayrılmakta ve ayrıca bu yapıda avluda bulunması gereken şadırvana da yer verilmemiştir. Nuruosmaniye, külliyenin bütününe hâkim planıyla caminin bir kaideye oturtulup yükseltilmesiyle artık yeni fikirlerin dinî mimari için de kabul edildiğini ve uygulanma alanı bulduğunu ortaya koymuştur.  III. Ahmed ve Tophane çeşmelerinde ise Avrupa’da sık rastlanan çiçek demeti, rozet, çiçekli vazo ve meyve doldurulmuş ayaklı kap motifleri yer almaktadır ki bunlar aynı zamanda Türk baroğunun dikkati çeken özellikleridir ve mezar taşlarına da yansımışlardır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Ozan Yaman, Geç Barok Döneminden Klasik Döneme Geçişte "Rokoko", İstanbul, Şubat,  2013

Atasoy, Nurhan, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi, cilt 5, 1992

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun