Bakır Han

  • Önem : İran Meşrutiyet Hareketi’nin Güney Azerbaycan liderlerinden
  • Doğum : 1862 - Tebriz
  • Ölüm : Kasım 1916 - İran, Karşirin köyü

Gençliğinde babasının yanında çalışarak ustalığa yükselen Bakır Han bu meslekte her zaman iş bulmanın imkânsızlığını görerek devlet memurluğuna girdi ve tahsildarlık yapmaya başladı. Bakır Han devlet hizmetinde iken İngilizler’e ve Ruslar’a boyun eğen yöneticilerin halka karşı zulmüne tanık oldu, bu yüzden saray görevlileriyle yaptığı tartışmalar memuriyet hayatının sonunu getirdi. 1906 yılında I. Meşrutiyet’in ilânı üzerine Bakır Han Tebriz’de aktif bir şekilde meşrutiyetçilerin saflarına katıldı. Tahran’dan Tebriz’e kayan meşrutiyet direnişine öncülük eden liderlerden biri oldu. Encümen-i Hakîkat’e katılıp meşrutiyetin yeniden kurulması için silâhlı direniş başlattı. Tebriz’deki ilk çatışmalarda şah taraftarlarına karşı ciddi bir üstünlük sağlayıp Rahim Han’ın birliklerini bozguna uğrattı. Bakır Han ile Settâr Han’ın direniş hareketleri bütün ülkede duyuldu, diğer şehirlerden birçok meşrutiyet taraftarının kendi saflarına katılmasıyla direnişleri bir sembol haline geldi. Şehirdeki Rus baskısının artmasıyla durumun iyice kötüleştiğini gören Bakır Han, bir grup meşrutiyetçi ile birlikte Tebriz’deki Osmanlı Konsolosluğu’na sığındı. Osmanlı Devleti her iki lidere İstanbul’a gelmesini teklif ettiyse de onlar bunu kabul etmedi. Bakır Han ile Settâr Han, Muhammed Ali Şah’ın tahttan indirilişine kadar Osmanlı şehbenderliğinde kaldı.

Millî Şûra Meclisi’nin ikinci oturumunda milletvekilleri tarafından meşrutiyetin gerçek kahramanları pâyesiyle onurlandırılan Bakır Han demokratlara muhalif olan i‘tidâliyyûn grubuna yaklaştı.  Bu şekilde diğer siyasî gruplarla araları açıldı, siyasî bakımdan şöhretleri gittikçe azalınca yalnız kaldılar. Rusya’nın hükümeti tehdit etmesi üzerine Tahran’da kamu düzeni için tehlike arz ettiği düşünülen 1000 kadar taraftarından silâhlarının alınması gündeme geldi. Hükümetin mücahidlerin silâhlarını teslim etmeleri yönündeki kararının ardından Bakır Han ile Settâr Han, çoğunun memnuniyetsizliğine rağmen mücahidlerin hükümet güçlerine katılımı konusunda anlaşma sağladılar. Tanınan kırk sekiz saatlik süre henüz dolmadan Ermeni Yeprem Han liderliğindeki demokratlarla Serdar Es‘ad liderliğindeki Bahtiyârî aşiretine mensup hükümet güçleri Settâr Han’ı ikamet ettiği Bâğ-ı Atâbeg’de kuşattılar, Bakır Han adamlarıyla birlikte Settâr Han’a yardıma geldiyse de neticede hükümet güçleri onların gruplarını dağıttılar. Bu olaydan sonra her ikisi de Tahran’da gözetim altında tutuldu. Bir süre sonra İran’a dönmek üzereyken Kürt eşkıyası Muhammed Emîn Tâlebânî’nin adamları tarafından öldürüldü.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kurtuluş, Rıza, Bakır Han, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2016, c.ek-1, sf.164-165

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun