Bağdat Paktı

Bağdat Paktı
  • Kuruluş : 2 Nisan 1954
  • Önem : 1955 yılında Türkiye, İran, Irak, Pakistan ve İngiltere arasında kurulan bölgesel savunma iş birliği ittifakı.

Türkiye, Irak, İngiltere, İran ve Pakistan arasında kurulan Ortak Savunma ve Bölgesel İşbirliği Teşkilatı'dır. 2 Nisan 1954 yılında Türkiye ile Pakistan arasında imzalanan güvenlik işbirliği antlaşmasıyla Bağdat Paktı'nın kuruluşuna ilk adım atılmıştır.

Diğer Devletlerin Katılımı

24 Şubat 1955 yılında Türkiye-Irak arasında bölgesel işbirliği antlaşması imzalandı. Antlaşma bölge barışı ile ilgili bütün devletlere Türkiye ve Irak tarafından tanınmış olmaları şartıyla açık olacaktır. Bu sebeple 4 Nisan 1955 yılında İngiltere pakta girmiştir. Türkiye ve Irak'ın çağrısı üzerine 23 Eylül 1955 yılında Pakistan, 3 Kasım 1955 yılında İran pakta katıldı. ABD pakta gözlemci gönderdi. Böylece Türkiye, Pakistan, Irak, İran ve İngiltere'den meydana gelen Savunma İşbirliği Antlaşması Teşkilatı meydana geldi. Bağdat Paktı Daimi Konseyi, 1955 yılında düzenlediği ilk toplantısında, teşkilat merkezinin Bağdat'ta olmasına ve teşkilat içinde Daimi Askeri Komite ile Ekonomik Komite kurulmasına karar verdi.

Paktın Bitiş Süreci

Bağdat Paktı'nın kurulmasının birçok faydaları olduğu gibi, Ortadoğu'da Pakta üye olan devletlerle, olmayan devletler arasında ayrılığa sebep olmuştur. Hatta Pakt'a üye olmayan ülkeler, üye ülkelerin, Batılıların denetimine girdiğini iddia etmişlerdir. Böylece gerginlikler baş göstermiştir. 1958 yılında Irak'ta krallığın devrilmesi Pakt'ın geleceğini tehlikeye düşürdü. 1958 yılında Londra'da toplanan zirvede Pakt'ın varlığını sürdürmesine karar verildi. ABD ile ayrı ayrı güvenlik antlaşmalarının imzalanması karara bağlanmıştır. Bu toplantıya Irak katılmamıştır. 1955 yılında Pakttan çekildiğini resmen açıklamıştır. Pakt'ın adı 1959 yılında Merkezi Antlaşma Teşkilatı (Central Treaty Organisation= CENTO) olarak değiştirilmiştir. Teşkilatın merkezi Ankara olmuştur. Böylece siyasi, ekonomik ve askeri bakımdan elle tutulur bir fayda getirmeyen Bağdat Paktı sona ermiştir.

Cento Dönemi

Bağdat Paktı'nın sona ermesiyle ABD, İngiltere, Türkiye, Pakistan ve İran'ın üyelikleriyle kurulan CENTO içinde ABD etkin rol oynamaya başlamıştır. Teşkilatın askeri planlama kurulunun başına ABD'li bir general getirilmiştir. Fakat askeri sahada elle tutulur bir çalışma yapılamamıştır. Sadece ekonomik işbirliğiini artırma teşebbüsleriyle sınırlı kalan CENTO, ABD'nin Hindistan-Pakistan anlaşmazlığı ve Türkiye'nin Kıbrıs meselesinde takındığı tavır sebebiyle önemini tamamen yitirmiştir. Pakistan 1979 yılında, İran ise hemen ardından teşkilattan ayrıldıklarını açıklamışlardır. Bu gelişmeler üzerine CENTO Daimi Komitesi Eylül 1979 yılında teşkilatı feshetmiştir.. Böylece CENTO da sona ermiştir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Yeni Rehber Ansiklopedisi İstanbul:Türkiye Gazetesi

Davut Dursun, Bağdat Paktı, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 19911, cilt.4, sf.446-447

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun