Aziz Nesefi

  • Önem : Vahdet-i vücûd konusundaki düşünceleriyle tanınan İranlı mutasavvıf
  • Doğum : Mâverâünnehir bölgesi- Nesef (Nahşeb) şehri
  • Ölüm : 1300

Öğrenimini doğduğu şehirde tamamlayan Aziz Nesefi bu arada kendini fizikî ve ruhî bakımdan daha iyi tanımak için tıp tahsil etti ve bu alanda hekimlik yapacak seviyeye geldi. Bir süre kaldığı Buhara’da adını belirtmediği bir mürşide intisap ettiğini söyleyen Azîz Nesefî, Orta Asya’dan gelip Horasan ve Fars’a saldıran Akbeg kumandasındaki kuvvetlerin şehri yağmalamaları üzerine buradan ayrıldı. Çeşitli risâlelerinden, 1281-1291 yılları arasında Eberkuh, Şîraz, İsfahan, Behrâbâd, Semerkant ve Buhara’da bir süre yaşadığı veya buralara seyahat ettiği, buralardaki sûfîler, felsefeciler ve diğer bilginlerle tanıştığı anlaşılır. Nesefî, Sa‘deddîn-i Hammûye veya Hammûî adlı bir şeyhin müridi olduğundan bahseder. Bu şeyhin 1191-1252 yılları arasında yaşayan meşhur sûfî Sa‘deddîn-i Hammûye olup olmadığı şüphelidir. Zira Nesefî şeyhinin 1272 tarihinde sağ olduğundan bahseder. Ancak sözü edilen şeyh gerçekten Sa‘deddîn-i Hammûye ise, ya kaynaklarda onun 1252 olarak verilen ölüm tarihi yanlıştır veya onunla mânen irtibat kurmuştur; yahut da aynı ad ve nisbeyi taşıyan ikinci bir kişi vardır.

Tasavvuf âdâb ve ilkelerini çok iyi bildiği anlaşılan Nesefî, bu bilgileri herkesin anlayabileceği açık ve sade bir ifade ile anlatır. Azîz Nesefî’nin Hammûye’den sonra ismini zikretmediği başka bir şeyhe daha intisap ettiği anlaşılır. Nesefî’nin ne zaman ve nerede öldüğü de bilinmemektedir. Şiîler’in İsmâilî kolu Nesefî’yi kendilerinden sayarlarsa da bu doğru değildir. Ancak o aşırıların dışında Şiîliğe de düşman değildir. Eserlerinde Sünnîlik ile Şiîlik arasında fark gözetmez. Muhtemelen bu da onun vahdet-i vücûdculuğundan gelmektedir. Nesefî eserlerinin büyük bir kısmını 1273-1281 yılları arasında yazdı ve çoğu günümüze kadar ulaşmadı. Bu eserleri tasavvuf, felsefe ve kelâmla ilgili olan ve sade bir dil ve üslûpla kaleme alındı, ayrıca hepsi de Farsça idi.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Düzen, İbrahim, Aziz Nesefi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1991, c.4, sf. 344-346

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun