Azapkapı Saliha Sultan Çeşmesi

Azapkapı Saliha Sultan Çeşmesi
  • Yer : İstanbul
  • Yapılış Tarihi : 1732-33
  • Yaptıran : I. Mahmud

İstanbul’un önemli tarihi camilerinden Azapkapı Camii yanında bulunan ve Sultan I. Mahmud tarafından annesi ve II. Mustafa’nın zevcesi Saliha Sultan adına yaptırılan Azapkapı Saliha Sultan Çeşmesi, günümüzde önem arz eden tarihi çeşmeler arasındadır. Belgelenmesi mümkün olmayan bir halk söylentisi Azapkapı Saliha Sultan Çeşmesi’nin yapımını, su getirirken testisini kıran küçük bir kız çocuğunun Valide Sultan’ın dikkatini çekerek saraya aldırılmasına ve zamanla bu kızın Saliha Sultan adıyla padişah zevcesi ve annesi olmasına bağlamaktadır. Şehrin en hareketli bir köşesinde bulunan bu abidevi sebil ve çeşme, genellikle usulden olduğu gibi bir sıbyan mektebi ile beraberdi.

Şehrin önemli noktalarından birinde konuşlanan çeşme 1910’lu yıllarda tamir edilmek üzere kısmen söktürülmüş, fakat araya savaş yıllarının girmesi, arkasından da İstanbul sularının evkaftan belediyeye devri üzerine bir daha ilgilenen olmadığından tamamen harap olmak üzere perişan bir duruma girmişti. Ancak 1954 yılında Azapkapı sebil ve çeşmelerinin ihya edilmesi gerçekleşmiş ise de tam önünden geçirilen ana trafik yolu yüzünden bu zarif eser çukurda ve ihtişamına yakışmayan bir çevrenin ortasında kalmış, bu arada sebil kadar değerli olan ve onunla bir bütün teşkil eden mektep de yıktırılmıştır. Azapkapı Sebili’nin taş tezyinatı, klasik devir Türk sanatının sadeliğine aykırı düşecek derecede yüklü olmakla beraber gözü rahatsız etmez. Kullanılan motiflerin aralarında Batı sanatından sızmış bazı unsurların da varlığı, Türk sanatında Lâle Devri üslûbu olarak adlandırılan yabancılaşma safhasına işaret etmektedir. Ancak bu yabancılaşma klasik Türk zevkine henüz çok aykırı düşmemektedir. Böylece Azapkapı Sâliha Sultan Sebil ve Çeşmesi’ni Türk sanatının bir devrini temsil eden en değerli ve güzel eserlerinden biri olarak görmek mümkündür. 
 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Semavi Eyice, Azapkapı Çeşmesi ve Sebili, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.4, 1991

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun