Avni Ömer Efendi

  • Meslek : Osmanlı devlet adamı ve kanunnâme müellifi
  • Ölüm : 1659

Baba adı Mustafa olan Avni Ömer Efendi’nin ailesi ve tahsili hakkında fazla bilgi yoktur. Dîvân-ı Hümâyun Kalemi’nden yetişti. İmam Mehmed Efendi’den hat dersleri alarak sülüs ve nesih yazıda maharet kazandı. Dîvân-ı Hümâyun kâtipliği ve reîsülküttaplık yaptı, nişancılık pâyesiyle emekli oldu. Halvetiyye şeyhlerinden Cihangirî Hasan Efendi’ye intisap etti. Avni Ömer Efendi Osmanlı toprak sistemi ve taksimatı hakkında “Kānûn-ı Osmânî Mefhûm-ı Defter-i Hâkānî” adıyla bir eser kaleme alarak bunu devrin padişahı IV. Murad’a takdim etti. Sade bir dille yazılan eser mukaddime, asıl metin ve kısa bir hâtimeden meydana gelir. Müellif mukaddimede arazi hakkında genel bilgiler verir, kendi zamanında şehir ve köylerde halkın işlediği arazinin hukukî statüsü üzerinde durarak Osmanlı ülkesinde bu statüde olan yerlerden örnekler verir.

Metin kısmında ise Osmanlı ülkesindeki toprakları haslar, mâlikâne, evkaf, arpalık, ocaklık, zeâmet ve timarlar, tekaüt timarları, yurtluk timarlar, mâlikâne timarlar, münâvebe timarları, geri hizmet timarları, canbâzân ve garîbân timarları, voynuk beyleri ve çeribaşı timarları, yund ocaklar, timarlı kale muhafızları, müsellem timarları, hassa av kuşları timarı, ashâb-ı derek timarı, derbendci timarları, atçeken timarları, hıristiyan timarları, baştinalar olmak üzere yirmi beş kısma ayırarak her birinin hangi hizmetlere tahsis edildiği, aralarındaki farklar ve yer yer uygulamada aldığı şekiller hakkında bilgi verir. Ayrıca toprak sistemi ve toprağa tasarruf edenlerle ilgili çeşitli terimleri de açıklar. Hâtimede ise eserin dilinin sadeliğine ve IV. Murad adına yazıldığına temas edilir. Osmanlı toprak sistemi konusunda önemli bir kaynak olan ve bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi’nde bulunan eserin asıl değeri, XVII. yüzyılda bu konuda yazılmış diğer kaynaklarla mukayese edildikten sonra daha iyi anlaşıldı. İstanbul Kabataş’ta set üstünde inşa ettirdiği bir cami ve mektebi bulunan Avni Ömer Efendi’nin mezarı da yaptırdığı caminin mihrabı önünde yer alır. 

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

İpşirli, Mehmet, Avni Ömer Efendi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1991, Cilt: 4, syf: 124-125

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun