Ata Melik Cüveyni

  • Doğum : 1226
  • Ölüm : 1283
  • Künyesi : Ebu'l Muzaffer Alaüddîn Atâ’ Melik b. Bahaiddîn Muhammed el-Cüveynî
  • Önem : İhanlılar döneminde yetişen önemli devlet adamı ve tarihçi.

1226 yılında Cüveyn'in Azadvar kasabasında doğdu. Aile büyüklerinin bazıları Büyük Selçuklular, Harizmşahlar ve İlhanlılar’da önemli görevlerde bulunmuşlardır. Dedesi Şemseddin Muhammed, Harizmşahlar Devleti'nde maliye nazırlığı görevinde, babası Bahaeddin Muhammed ise Harizmşahlar ve Moğollar'ın hizmetinde bulunmuştur. Cüveynî kendi şeceresini Abbasi vezirlerinden Fazı b. Rebi'e kadar çıkarır.

Çocukluğundan itibaren iyi bir eğitim alan Cüveynî, on yedi on sekiz yaşlarına geldiğinde, Moğollar'ın İran, Horasan, Irak ve Azerbaycan umumi valisi Argun'un özel kâtipleri arasına girmeyi başardı. 1256 yılında Hülâgû İran’a geldiğinde ise o Hülâgû Han’ın hizmetine girdi. Onun Batınîlerle olan mücadelesi sırasında yaptığı bütün seferler ve askeri faaliyetlere Cüveynî de katılmıştır ve Alamut’ta bulunan meşhur kütüphane ve rasathanesinin yok olmasını önlemiştir. Yine o Hülâgû’nün Bağdat üzerine yürüdüğü zaman da yanında bulunuyordu. 1259 yılında bütün Irak-ı Arab ve Hûzistan eyaIetlerinin idaresi kendisine verildi ve Hülâgû ölüp yerine oğlu Abaka Han geçtiğinde de bölgedeki yönetimini güçlü bir şekilde sürdürdü. Yirmi dört senelik görevi sırasında kendisine rakip ve düşmanlar da edinmişti ancak keskin zekâsı ve vezir olan kardeşinin de yardımıyla bunların üstesinden gelmeyi başardı. Devlet malını gasp etmekle ve bir dönem de Memlüklerle iş birliği yapmakla suçlandı ancak her defasında görevi kendisine geri verildi. Ayrıca yazdığı eserlerinden birinde de kendisine isnat edilen suçları tek tek açıklayıp savunmasını yapmış ve haklılığını kanıtlamak için elinden geleni yapmıştır.

5 Mart 'de (12834 Zilhicce 681) hastalandı ve Mugan'da öldü. Cenazesi Tebriz'deki Çerendab Mezarlığı'na defnedildi. Görevi sırasında seçkinlik kazanmış iyi bir münşiydi. Görev yaptığı bölgedeki ağır vergileri kaldırdı, Kûfe ve Necef'e kadar uzanan bir kanal yaptırdı, bir ribât yaptırdı ve vakıflar kurdu, âlimleri ve şairleri himaye ederdi.

Târîh-i Cihangûşâ ve Tesliyetü'l-ihvân adlı eserlerinin yanı sıra Mirza Muhammed Kazvînî tarafından Târîh-i Cihangûşâ ‘nın baş kısmında neşredilmiş olan bir risalesi daha vardır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Orhan Bilgin, ‘’CÜVEYNÎ Atâ Melik’’, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt: 8, Sayfa: 140-141, İstanbul, 1993.

 

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun