Aşıkpaşazade

  • Ölüm : 1484 sonrası
  • Adı : Derviş Ahmed Aşıki
  • Mahlas : Aşıki
  • Eseri : Tevarih-i Al-i Osman

15. yüzyıl Osmanlı tarihçilerinden Aşıkpaşazade devletin kuruluşundan yaşadığı döneme kadar Osmanlı Tarihi'ni Türkçe ele alan ilk Osmanlı tarihçisidir. Asıl adı Derviş Ahmed olan tarihçi Amasya’da dünyaya geldi. Küçük yaştan itibaren tekke çevresinde yetişti, çok gezdi ve zamanın ünlü şahsiyetleriyle tanıştı. Gençlik yıllarında bir müddet Geyve’de Yahşi Fakih’in evinde kalan Aşıkpaşazade, Fetret Devri’nin bazı olaylarına ve II. Murad’la Düzmece Mustafa arasındaki mücadeleye şahit oldu. 1437’de hacca gitti, dönüşte Mısır’a uğradı. Daha sonra Paşa Yiğitoğlu İshak Bey’in himayesinde bir müddet Üsküp’te kaldı. II. Murad’ın bazı seferlerine katıldı ve onun iltifatını kazandı. Fatih Sultan Mehmed’in, şehzadeleri Mustafa ve Bayezid’in sünnetleri münasebetiyle 1457 yılında Edirne’de yaptırdığı şenliklere katıldı; bu sırada Fatih’ten bazı ihsanlar gördü. Meşhur tarihini tamamladığı 1484 yılında yaşı seksen beş civarında idi. Onun büyük bir ihtimalle bu tarihten sonra öldüğü kabul edilmektedir. Mezarı da muhtemelen İstanbul’da Haydar mahallesinde büyük dedesi Âşık Paşa adına inşa ettirdiği cami haziresindedir.

Osmanlı Devleti'nin kuruluşundan vefat ettiği 15. yüzyıl sonlarına kadar yaşanılan olayları anlatan Tevarih-i Al-i Osman'ı yazmaya başladığında oldukça yaşlıydı. Yazdığı bu ilk Osmanlı tarihi kitabı görgü tanığı anlatımları ya da bilgin kişilerin anlatımları olması dolayısıyla, Osmanlı tarihinin ilk dönemlerini anlatan en önemli birincil kaynak arasındadır. Eserin Yıldırım Bayezid devrine kadar gelen kısmını Yahşi Fakih’in menâkıbnâmesinden, bu padişahın 1391’de Macarlar’la yaptığı savaşı Kara Timurtaş’ın oğlu Umur Bey’den, 1402’deki Ankara Savaşı’nı bu savaşta solak olarak bulunan birinden nakletmiş, II. Murad ve Fatih dönemlerini ise bizzat kendi gözlemlerine dayanarak kaleme almıştır. Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan Fatih devri sonlarına kadar gelen bu eserde konular bablar ve soru-cevap şeklinde ele alınmıştır. Müellifin yaşına ve muhtemel ölüm tarihine bakılırsa 166. babdan sonraki kısımların başkaları tarafından eklenmiş olabileceği düşünülebilir. Aşıkpaşazade'yi önemli yapan bir diğer husus ise ilk Osmanlı tarihçileri arasında yer alan Orhan Gazi'nin imamı İshak Fakih'in oğlu Yahşi Fakih'in 14. yüzyıl olaylarını kaleme aldığı eserinden faydalanmış olmasıdır.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Özcan, Abdülkadir, Aşıkpaşazade, Diyanet İslam Ansiklopedisi, cilt.4, sf.6-7

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun