Arminius Vambery

Arminius Vambery
  • Meslek : Macar Türkologu
  • Doğum : 1832
  • Ölüm : 15 Eylül 1913 - Budapeşte, Macaristan
  • Başlıca Eserleri : Deutsch-Türkisches Wörterbuch, Abuska: Csagatajtörök szogyüjtemény, Travels in Central Asia, Meine Wanderungen und Abenteuer in Persien, Cagataische Sprachstudien, Uigurische Sprach monumente und das Kutadku Bilik, Geschichte Bucharas oder Transoxaniens,

Almanya’nın Bamberg şehrinden Macaristan’a göç eden dar gelirli bir Yahudi ailesinin çocuğu olarak dünyaya gelen Arminius Vambery, mali sebeplerden dolayı tahsiline devam edemedi ve çeşitli işlerde çalışırken kendini yetiştirdi. Güçlü hâfızası ve dil öğrenmedeki üstün yeteneği sayesinde daha yirmi yaşına gelmeden on altı dil konuşup on ikisinde yazabildiği hâtıralarından biliniyor. Macarlar’ın menşeini Türkler’in teşkil ettiğine dair görüşü sebebiyle “pantürkizmin babası” olarak tanındı. Vámbéry, bir ara Viyana’da görüştüğü J. F. von Hammer-Purgstall’ın tavsiyesiyle İstanbul’a gitti ve Macar asıllı İsmail Paşa’nın aracılığıyla Hüseyin Dâim Paşa’nın köşküne yerleşerek çocuklarına Fransızca öğretmeye başladı. Paşanın kendisine verdiği Reşid Efendi adını kullandı. İstanbul’da ilk defa küçük bir Almanca-Türkçe sözlük yayımladı. Bir yandan Hariciye nâzırlarından Sâdık Rifat Paşa’nın çocuklarına ders verirken bir yandan da Nuruosmaniye Medresesi’ne devam ederek İslâm inancını öğrendi, Arapça ve Farsça’sını ilerletti. Bir süre Hariciye Nezâreti’nde tercümanlık yaptı. İstanbul’da kaldığı dört yıl içerisinde Orta Asya Türkleri’nin dilleri üzerindeki araştırmalarını sürdürdü ve Abuşka Lugatı’nın çevirisini tamamlayıp Macar İlimler Akademisi’ne gönderdi. Akademinin muhabir üyeliğine seçildi. Macar İlimler Akademisi’nin sağladığı yardımla Orta Asya gezisine çıktı. İngiliz hükümeti için Ruslar’ın aleyhine casusluk faaliyetinde bulunduğu bu gezide önce Tahran’a uğradı; orada hacdan gelen bir Türk kafilesine katılıp Hîve, Buhara, Semerkant ve Herat’ı ziyaret etti.

Geniş dil ve din bilgisiyle çok inandırıcı olduğu derviş kılığında yaptığı seyahatini başarıyla tamamlayıp aynı yılın kasımında geri dönen Vambery Tahran’dan geçerken İran şahı tarafından iyi karşılandı ve bir nişanla ödüllendirildi. Oradan Londra’ya gitti ve Royal Geographical Society’de seyahatini anlatarak büyük ilgi topladı ve İngiliz basınında yer alan yazılarıyla gündemde kalmaya devam etti. Vámbéry dünyanın ilk Türkoloji kürsüsüne profesör tayin edildi ve burada otuz beş yıl çalıştıktan sonra 1905’te emekliye ayrıldı. Vámbéry uzun süren meslek hayatında otuz sekiz kitap yazdı ve Türkoloji’nin en popüler temsilcisi sayıldı. Özellikle İngiltere’de birçok makalesi yayımlandı. Türkler’i çok seven Vámbéry’nin bu sevgisi, Türkiye’de paşa konaklarında yıllarca misafir kalması ve özellikle II. Abdülhamid’e danışmanlık yaparak büyük bir servet kazanmasıyla da ilişkilidir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Akpınar, Turgut, Arminius Vambery, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2012, Cilt: 42, sf: 501-502

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun