Amasya Antlaşması

  • Tarih : 1 Haziran 1555

Osmanlı Devleti ile İran arasında yapılan ilk antlaşma niteliği taşıyan Amasya Antlaşması Safevîler’in Tebriz Seferi sonrası Osmanlı sınırlarına ve Doğu Anadolu’ya akınlardan itibaren Kanûnî’nin yeni bir İran seferi başlatmasına kadar olan sürecin sonunda imzalandı. Tahmasb, Osmanlı ordusunun gücüne karşı başarılı olamayacağını bildiği için Kanûnî’nin karşısına çıkmadı. Osmanlı ordusunun geçeceği yerleri yakıp yıkma, suları zehirleme, ahaliyi göç ettirme ve hatta tek bir yeşil ot bırakmama gibi pasif bir direnişe başvurdu. Bunun neticesinde yiyecek sıkıntısı çekmeye başlayan Osmanlı ordusu, kışın da yaklaşması üzerine baharda bir defa daha İran’a sefere çıkmak için Nahcivan’ı terk etti. Kanûnî Erzurum’da iken Tahmasb’ın mütareke isteğini öğrendi. Bu istek Kanûnî tarafından kabul edildi. Osmanlılar’ın Safevîlerce kutsal sayılan “Erdebil Ocağı”nı tahrip edecekleri yolundaki tehditleri ve bu tehdidin gerçek olduğunu ortaya koyarcasına Kanûnî’nin Amasya’da kışlaması Şah Tahmasb’ı telâşlandırdı ve barış istemesine yol açtı.

Bu maksatla 17 Mayıs 1555’te 100 kişiyi aşkın maiyetiyle Amasya’ya gelen Şah Tahmasb’ın Eşik Ağası Ferruhzâd Bey, 22 Mayıs’ta divanda kabul edilerek şahın hediyelerini ve barış isteyen mektubunu Kanûnî’ye sundu. Tahmasb barış yolunun iki taraf arasında daima açık bulunmasını, iyi münasebetler kurulmasını, Kâbe ve diğer kutsal yerleri ziyaret edecek İranlı hacılara Osmanlı topraklarından geçmeleri için izin verilmesini istedi. Kanûnî bu istekleri olumlu karşılayan ve antlaşma şartlarını belirleyen bir mektup hazırladı.  Amasya Antlaşması, tam bir antlaşma vasfını taşımamak ve iki hükümdarın karşılıklı dostluk temennilerinden ibaret gibi görünmekle beraber Basra, Bağdat, Şehrizor, Van, Bitlis, Erzurum, Kars ve Atabegler yurdu üzerindeki Osmanlı hâkimiyetinin Safevîler’ce tanınması anlamına gelmektedir. Amasya Antlaşması, Şah Tahmasb’ın ölümünden sonra II. İsmâil’in tahta geçmesine kadar yaklaşık yirmi beş yıl yürürlükte kalmıştır.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

 İlhan Şahin, Feridun Emecen, Amasya Antlaşması, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Ansiklopedisi, cilt 3, 1991

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun