Altuncan Hatun

  • Önem : Büyük Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey’in eşi.

Altuncan Hatun’un, Tuğrul Bey ile olan evliliğinden önceki hayatına dair kaynaklarda pek fazla bilgi yoktur. Daha önce Harezmşah ile evlendiği ve bu evliliğinden Enûşirvan adında bir oğlunun olduğu biliniyor. Bahsi geçen Harezmşah’ın 1035 yılında vefat eden ve Selçuklular’ın müttefiki olan Harezmşah Harun olduğu tahmin ediliyor. Tuğrul Bey ile evlendiği tarihe dair kaynaklarda kesin bir bilgiye rastlanmamakla birlikte 1041 (veya 1055) yılında evlendikleri tahmin ediliyor. Sıbt İbnü’l-Cevzî, Altuncan Hatun’dan övgüyle bahseder. Sultan Tuğrul’un devlet işlerinde itibar ettiği iki kişiden (Çağrı Bey ve Altuncan Hatun) birinin o olması, bu övgüye layık bir Selçuklu Hatunu olduğunu gösterir.

Tuğrul Bey’in hükümdarlığıdöneminde karşılaştığı belki de en zor dönem olan İbrahim Yınal ile mücadelesi, sırasında kendisine en çok yardımı dokunanlardan biri eşi Altuncan Hatun’dur.  1058’de Arslan Besasirî, İbrahim Yınal’ı sultana karşı isyan etmesi için kışkırttı. İsyan eden İbrahim Yınal, Hemedan’a doğru ilerledi. Durumu öğrenen Tuğrul Bey de, Nusaybin’den Hemedan’a yöneldi.  Aynı zamanda eşine, Enûşirvan’a, veziri Amidü’l-Mülk Kündürî’ye, durumu bildirip derhal Bağdat’a gitmelerini emretti. 

Yanında az bir kuvvet bulunan Tuğrul Bey Hemedan’da bozguna uğradı ve Hemedan kalesine sığındı. Vezirinden ve eşinden yardım göndermelerini istedi. Amidü’l-Mülk bir yandan Halife ile beraber Altuncan Hatun’un Tuğrul Bey’in yanına gitmesine engel olmaya çalışırken diğer yandan da Enûşirvan’ı tahta geçmesi için teşvik ediyordu. Ancak vezirin bu niyetini anlayan Hatun, veziri ve oğlunu tutuklatmak üzere harekete geçti. Aynı zamanda silahları yağmaladıktan Bağdat’ta topladığı ordunun başına geçerek Hemedan’a doğru ilerlemeye başladı. O sırada Çağrı Bey ve oğulları, İbrahim Yınal’ın kardeşi Ertaş’ın oğulları Hemedan’a gelmişti. Böylece Tuğrul Bey, başta eşi ve diğer yardıma gelenlerin sayesinde İbrahim Yınal’ı mağlup etti. 

Vefatından kısa süre önce Tuğrul Bey’e, dünya ve ahiret şerefine nail olması için halifenin kızıyla evlenmesini tavsiye ettiği ve kendine ait malların halifenin kızına verilmesini vasiyet ettiği biliniyor. 

Altuncan Hatun, 1060 yılında vücudunda su birikmesi (istiska) ssebebiyle Zencan’da vefat etti. Tuğrul Bey, vefat eden eşini Rey’de defnettirdi. 

 
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Ayşe Dudu Kuşçu, ‘’Selçuklu Devlet Yönetiminde Kadının Yeri ve Altuncan Hatun Örneği’’, Selçuklu Medeniyeti Araştırmaları Dergisi / 1 (Aralık 2016): 173-191.

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun