Ali Sedad

  • Meslek : Türk mantıkçısı ve fikir adamı.
  • Doğum : 1857
  • Ölüm : 1900
  • Başlıca Eserleri : Mîzânü’l-ukūl fi’l-mantık ve’l-usûl, Lisânü’l-mîzân, Kavâidü’t-tahavvülât fî harekâti’z-zerrât, Hesâb-ı Tefâzulî ve Temâmî, Arûz-ı Osmânî

Ahmed Cevdet Paşa’nın oğlu olan Ali Sedad, özel öğrenim görerek Said Bey’den fizik ve kimya dersleri aldı. Galata Sarayı Sultânîsi, Mahrec-i Aklâm ve Hukuk Mektebi gibi önemli okullarda mantık hocalığı yaptı. Kendisi Fârâbî-İbn Sînâ geleneği içinde Aristo mantık anlayışına bağlıdır. Kendisinden önce gelen Türk mantıkçılarından farkı, mantık ilminin Avrupa’daki gelişmelerinden haberdar olmasıdır. Öncekiler bağlı bulundukları geleneğin kapalı sistemi içerisinde mantık konularını işlemişlerdi. Ali Sedad ise gelenek çemberinin dışına çıkarak yeni fikirlerin tartışmasını yaparak, çeşitli akımlara karşı bağlı olduğu Fârâbî-İbn Sînâ anlayışı içindeki Aristo mantığının şuurlu bir savunucusu ve taraftarı oldu. Kırk üç yaşında ölen Ali Sedad, Fatih haziresinde babasının yanına defnedildi.

Ahmed Cevdet Paşa, adını oğluna ithâfen Mi‘yâr-ı Sedâd koyduğu bir mantık kitabı yazdı. Ali Sedad, babasının bu iltifatına teşekkür etmek ve bir anlamda onun arzusunu gerçekleştirmek için en önemli eseri Mîzânü’l-ukūl fi’l-mantık ve’l-usûl’ü kaleme aldı. Bu kitap Avrupa’da gelişen mantık akımlarına da yer verdiği için kendi alanında yazılmış ilk telif eserdir. Kitabın birinci ve ikinci bölümü klasik mantık konularına, üçüncü bölümü ise metodoloji meselelerine ayrıldı. Ek olarak, o zaman için henüz Avrupa’da yeni olan “cebirsel mantık”a yer verildi. Böylece Mîzânü’l-ukūl, bizde cebirsel mantığa ve metodolojiye yer veren kendi türünün ilk orijinal eseri olma hüviyetini kazandı. Ali Sedad, eserinde Avrupa’da mevcut mantık anlayışlarını aktarmakla yetinmedi, onların tenkidini de yaparak bu alanda bir otorite olduğunu gösterdi. Cebirsel mantığa karşı çıkan Ali Sedad mantık alanının cebir sahasından daha geniş olduğunu, bu sebeple mantığın cebire uygulanamayacağını ve bu yolun çıkmaza gireceğini derin bir vukufla belirtti. Nitekim mantığın daha sonraki gelişmeler Ali Sedad’ı haklı çıkarsa da yine bir Türk mantıkçısı olan çağdaşı Sâlih Zeki’nin hücumlarına uğramaktan kurtulamadı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Öner, Necati, Ali Sedad, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1989, cilt.2, sf. 442

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun