Ali Fuat Türkgeldi

  • Meslek : Hâtıratı ve siyasî eserleriyle tanınan Osmanlı Devleti’nin son Mâbeyin başkâtiplerinden
  • Doğum : 8 Eylül 1867 - İstanbul
  • Ölüm : 1935
  • Başlıca Eserleri : Mesâil-i Mühimme-i Siyâsiyye, Görüp İşittiklerim, Ricâl-i Mühimme-i Siyâsiyye, Mâruf Sîmâlar, Edvâr-ı Islâhât, Târihî Fıkralar, Âfâkī Fıkralar

Tanzimat devri bürokratlarından Dahiliye Müsteşarı Celâl Bey’in torunu ve Tercüme Odası Mühimme Müdürü Cemal Bey’in oğlu olan Türkgeldi, ibtidâiyeden sonra Soğukçeşme Askerî Rüşdiyesi’nden mezun oldu ve lisan mektebini bitirdi. Hintli Hoca İskender Efendi’den Fars edebiyatı dersleri aldı. Dahiliye Mektûbî Kalemi’nde bir yandan çalışırken diğer yandan öğrenimine devam etti. Mekteb-i Hukūk’u birincilikle tamamladı. Resmî görevinde ilerleyerek çeşitli komisyonlarda çalıştı ve ardından kalem müdürü oldu. Sadâret mektupçusu ve daha sonra dahiliye müsteşarı olan Ali Fuat, bu görevi yürütürken Gazi Ahmed Muhtar Paşa kabinesinin iktidara gelmesinden sonra Hüseyin Hilmi Paşa’nın Meclis-i Vükelâ’da teklifi ve Sultan Reşad’a tavsiyesiyle Mâbeyin başkâtipliğine getirildi. Sultan Reşad’ın vefatına kadar bu görevde kaldı. Vahdeddin’in cülûsunda görevini Damad Ferid Paşa’nın ikinci sadâretine kadar sürdürdü. Kuvâ-yi Milliye’yi isyancı ilân eden hatt-ı hümâyuna karşı çıkınca başından beri icraatını eleştirdiği Damad Ferid’le ilişkileri tamamen bozuldu. Bu olayın ardından Şûrâ-yı Devlet Maliye ve Nâfia Dairesi Riyâseti’ne nakledilerek saraydan çıkarıldı. Tevfik Paşa’nın son sadâretinde sadâret müsteşarlığına tayin edildi ve İstanbul hükümetinin ilgasına kadar bu görevde kaldı.

Osmanlı bürokrasisinde önemli görevlerde bulunan, özellikle II. Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e kadar pek çok siyasal gelişmeye tanık olan Ali Fuat Türkgeldi, emekliliğini istedikten sonra daha önce başladığı ilmî, tarihî ve siyasî alanlarda çeşitli eserlerini kaleme aldı. Türk hükümetinin görüş ve düşünüş tarzını eserlerinde ortaya koydu. Eserlerinde Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’in ilânına kadar geçen yetmiş yıl içinde meydana gelen olayları Avrupa kaynaklarına da atıfta bulunarak karşılaştırmalı biçimde ele aldı.  Aynı zamanda bu olaylarda rol alan şahsiyetlerin resmî ve özel kişiliklerinin tahlilini yaptı. Bu konularda yazdıklarını özgün kılan husus, yer verdiği tarihî belgelerin yanı sıra Tanzimat ricâlinin kaleminden çıkan pek çok belgeyi görmesi, sadâret müsteşarı iken Yıldız’dan Bâbıâli’ye devredilen siyasî evrakı incelemesi, kişiliklerini tahlil ettiği önemli isimlerin aileleriyle tanışma fırsatı bulması ve özel arşivlerini gözden geçirmesidir. Geçirdiği kısmî felcin ardından vefat ederek Yahyâ Efendi Kabristanı’na defnedildi. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kenan, Seyfi, Ali Fuat Türkgeldi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2012, Cilt: 41, sf: 554-555

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun