Ali Fethi Okyar

Mustafa Kemal Atatürk’ün yakın arkadaşı, Türk siyaset adamı’dır. Namık Kemal ve Tevfik Fikret’in şiirlerini ezberledi, Jön Türklerin yabancı postahaneler vasıtasıyla ülkeye soktukları yasak yayınlardan oldukça etkilendi.

Hayatı

1880 yılında Makedonya sınırları içerisinde kalan Pirlepe’de doğan Okyar, 8 yaşına kadar burada kalarak ilk öğrenimini manastır’da yaptı. 1897 yılında Rüşdiye ve Manastır Askeri İdadisi’ndeki tahsilini burada bitirdikten sonra, İstanbul’da Mekteb-i Harbiyye’ye girdi. Burada Mustafa Kemal ile dostlukları başladı ve giderek artış gösterdi; bunun yanında II.Abdülhamid’in baskıcı yöntemine karşı okulda bazı arkadaşları ile birlik olarak İttihat ve Terraki Cemiyeti’nin taraftarları arasına katıldı.

1901 yılında Harbiye’den mezun olduktan sonra kurmay sınıfına ayrıldı ve buradan 1904 yılında mezun oldu. Aynı yıl merkezi Selanik’te bulunan 3. Ordu’nun kadrosunda kurmay yüzbaşı olarak göreve başladı. Enver Bey ve Kazım Karabekir ile birlikte eşkiya takibatında bulunan Okyar, 31 Mart Vak’ası olayında bizzat içinde yer aldıği gibi II.Abdülhamid’in şahsi servetinin elinden alınarak ordu hesabına geçirilmesi muamelesinde aktif olarak çalıştı.

1911 yılında İtalyanlar’ın Trablusgarp’ı işgal etmesi üzerine Tunus’tan sınırı geçerek bölgenin korunmasında yararlı faaliyetlerde bulundu. Ayrıca Arnavutluk’taki İpek cephesinde Abdullah Paşa’nın maiyetinde kurmay başkanı sıfatıyla bulundu ve Talat Paşa’nın önerisi üzerine 1912 yılında Manastır’dan İttihat ve Terakki Fırkası adına Osmanlı Meclis-i Mebusanı’na milletvekili olarak girdi. Bu arada İttihat ve Terakkî Fırkası’nın genel sekreterliğine getirildi.

Sadrazam Mahmud Şevket Paşa’nın bir suikast neticesinde öldürülmesiyle gerilen siyasi ortamdan kurtulması için 1913 yılında Sofya’ya büyükelçi tayin edildi ve yanına ataşemiliter olarak Mustafa Kemal’i aldı. 1917 yılına kadar Sofya’da kaldı, bugünkü elçilik binasını da kendisi satın aldı. Buradaki hizmetlerinden dolayı Bulgar kralı tarafından Sivil Liyakat ve Şecaat nişanlarıyla ödüllendirildi.

İstanbul’daki muhalefetin İttihatçı düşmanlığına karşı bir cevap olmak üzere adını Mustafa Kemal’in koyduğu Minber gazetesini onunla birlikte çıkardı. Bu arada Hürriyet ve İtilaf Fırkası’nın gazetelerinde yayımlanan İttihatçılar’ın resimleri arasında Fethi Bey’in resmi de vardı. Bu gazeteler sorumlu İttihatçılar’ın cezalandırılmasını istiyordu. 1919 yılında Damad Ferit Paşa hükümeti tarafından tutuklanarak Bekir Ağa Bölüğü’nde iki buçuk ay kaldıktan sonra altmış altı tutuklu ile birlikte Galata’daki Arabyan Hanı’na getirildi ve oradan Malta’ya sürgüne gönderildi.

1921 yılına kadar sürgün hayatı yaşayan Okyar, İstanbul’a döndükten sonra Milli Mücadeleye katıldı, 1924/25 tarihlerinde 2 kere başbakan oldu fakat 1923 yılında yerini İsmet İnönü’ye bıraktı.

1925 yılında Paris’e büyükelçi olarak tayin edildi, 5 yıl sonra döndüğü İstanbul’da Mustafa Kemal tarafından kendisine bir parti kurması teklif edildi ve Okyar’da Serbest Cumhuriyet Fırkasını kurdu; kendisi de Gümüşhane’den milletvekili seçildi. 1942 yılında emekli olan Okyar, 1943 yılında İstanbul Nişantaşı’ndaki evinde hayatını kaybetti.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Göçmen, Muammer, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 33, 2007

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun