Ali Emîrî Efendi

Ali Emîrî Efendi
  • Doğum : 1857-Diyarbakır
  • Ölüm : 1924-İstanbul
  • Meslek : Araştırmacı, yazar

Ali Emîrî Efendi; araştırmacı ve tezkire yazarı. Kaşgarlı Mahmud’un Divân-ı Lügati't-Türk isimli eserini Türk kültür hayatına kazandıran kişidir. Millet Kütüphanesi'nin kurucusudur.

Hayatı

Diyarbakır’da doğan Ali Efendi, ilk tahsilini Diyarbakır’da Sülukiyye Medresesi’nde yaptı. Amcası Fethullah Feyzi Efendi’den de Farsça dersleri aldı. Daha sonra, dayılarının Mardin sancağı tahrirat ve rüsumat müdürü bulundukları sırada oraya giderek başta Ahmed Hilmi Efendi olmak üzere bazı müderrislerden 3 yıl kadar çeşitli dersler aldı; kısa zamanda Arapça ve Farsça’sını ilerletti. Bu arada eski tarzda şiirler yazmaya başladı.

 1875 yılında telgrafçılık kurslarına katılarak telgrafçı oldu. 1878 yılında Hey’et-i Islahiyye ile Diyarbakır’a gelen Abidin Paşa’nın yanına müsevvid olarak girdi; onunla birlikte Harput, Sivas ve Selânik’e gitti. Daha sonra Kozan sancağı aşar müdürlüğü ile Adana Aşar Nezareti başkatipliği yaptı. Sırasıyla Leskovik, Kırşehir ve Trablusşam sancağı muhasebeciliklerini, Elazığ ve Erzurum defterdarlıklarında, Yanya ve İşkodra maliye müfettişliklerinde, Halep defterdarlığı ile Yemen maliye müfettişliğinde bulundu. 1908 yılında II. Meşrutiyet’in ilanından sonra kendi isteği ile emekli oldu. 23 Ocak 1924 tarihinde hayatını kaybeden Ali Efendi’nin mezarı Fatih Camii haziresindedir.

Meziyetleri

Hayatı boyunca gittiği her yerde kitap toplayan Ali Emiri Efendi, ilmi ve edebi faaliyetlerini emekliliğinden sonra daha da hızlandırdı.. Bir ara, eski bir Oğuz şehri olan Cend’e kadar giderek birçok değerli eser ve vesika topladı, Kırşehir muhasebecisi iken de masrafları kendisinden, işçiliği dervişlerince karşılanmak üzere Hacı Bektaş-ı Veli Dergahı’nı tamir ettirdi.

Orta seviyede bir şair, usta bir münekkit olan Ali Efendi’nin asıl büyük yanı, hayatı boyunca toplamış olduğu paha biçilmez değerde kitaplardan oluşan kütüphanesini, Fatih’te Feyzullah Efendi Medresesi’nde kendi kurduğu Millet Kütüphanesi’ne bağışlamasıdır. Bu kütüphaneye çoğu nadir ve tek nüsha olan 16.000 cilt eser vakfetti ve ölümüne kadar da bu müessesenin müdürlüğünü yaptı.

Ali Efendi’nin önemli hizmetlerinden biri de Kaşgarlı Mahmud’un o zamana kadar ele geçmeyen meşhur Divan-ı Lügati’t-Türk adlı eserini bulması ve ilim aleminin hizmetine sunmasıdır. Bütün bu faaliyetleri arasında biyografi ve tezkire türünde birçok eser kaleme almış, bazı eski eserleri de “Nevâdir-i Eslâf” adı altında yeniden yayımladı.

Başlıca eserlerine; Levamiu’l Hamidiyye, Cevahirü’l-müluk, Ezharı Hakikat, Lütfi Paşa’nın Asafnamesi gibi kitapları örnek verilebilir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Tayşi, M.Serhan, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 2, 1989

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun