Ali Canip Yöntem

Ali Canip Yöntem
  • Doğum : 1887 - istanbul
  • Ölümü : 26 Ekim 1967 - İstanbul
  • Meslek : Şair, yazar, edebiyat tarihçisi, siyasetçi, öğretmen

Türk edebiyatının birçok akımının içinde bulunmuş bir şahsiyet olan Ali Canip Yöntem, önceleri Edebiyat-ı Cedide’ye tepki olarak doğan batıdaki benzerlerinde olduğu gibi belli ilkeler çevresinde birleşen bir yazın topluluğu şeklinde vücut bulan Fecr-i Ati'nin savunuculuğunu yapmıştır. Ardından Ömer Seyfettin ve Ziya Gökalp ile birlikte Yeni Lisan hareketinin kurulmasına öncülük etmişti. Dilin sadeleşmesi ve millileşmesi için çalıştı.

Ailesi ve Kurtuluş Savaşı'na Kadar Hayatı

Babası Evkaf Nezareti Cihat Kalemi mensuplarından Halil Saip Bey, annesi Anapa müftüsü İslâm Efendi’nin kızı Hafize Nuriye Hanım olan Ali Canip 1887 yılında İstanbul’da doğdu. Eğitim hayatına Üsküdar Gülfem Mektebi’nde başlayan yazar sonra Toptaşı Askeri Rüştiyesinde ve ardından bir Fransız Mektebinde eğitim gördü. Edebiyat merakının oluşacağı okul olan Selanik Mülkiye İdadisinde babasının Sultan II. Abdülhamid tarafından sürgün edilmesiyle öğrenim görmeye başladı. 1906 senesinde eğitimine İstanbul Hukuk Mektebi’nde devam etmek isteyen Ali Canip Yöntem ’in bu arzusu gerçekleşmeyince kaydını Selanik Hukuk Mektebi’ne aldırdı. Edebiyat dünyasına girişi muhtelif mecmualarda yazdığı şiirler ve makaleler ile oldu. Ardından ilk durağı olan Fecri Ati’nin daveti üzerine bu şiir topluluğuna mensup oldu. Çeşitli mecmualarda şiir ve makaleler neşretmeye devam eden Ali Canip Milli Edebiyat akımının kuruluşuna öncülük edecek olan Yeni Lisan adlı hareketin merkezini teşkil eden Genç Kalemler dergisinde Ömer Seyfettin ve Ziya Gökalp ile birlikte çekirdek kadroyu oluşturdu. Batı etkisinde bir topluluk olan Edebiyat-ı Cedide’nin önemli şahsiyetlerinden Cenap Şahabettin ile ciddi bir münakaşaya girdi. Selanik Hukuk Mektebi'nin son sınıfında okurken Balkan Savaşı başlayana dek sürdüreceği öğretmenliğe İttihat ve Terakki Mektebi ve Ziraat Mektebi-i Âlisi'nde dersler vererek başladı. Balkan Muharebesi başlayınca İstanbul’a dönen Ali Canip Yöntem geçimini sağlamak için Çanakkale Sultanisinde 1912 yılında Edebiyat ve Felsefe üzerine dersler vererek öğretmenliğe tekrar başladı. Aynı vakit yazı hayatına da Türk Yurdu dergisinde devam etti.

Milli Mücadele Yılları

I. Dünya Savaşı’nın nihayetinde İstanbul’un itilaf devletleri tarafından işgal edilmesi sonucu Milli Mücadele’ye katılmak üzere Anadolu saflarına geçen Ali Canip Yöntem bu yıllarda Giresun Maarif Müdürlüğü ile Trabzon Sultanisi Müdürlüğü vazifelerinde hizmet etti. Giresun’da bulunduğu sıralarda hastalanan yazar Milli Mücadele’nin başarıya ulaşmasının ardından Mustafa Kemal’in hususi emri ile İstanbul Maarif Umum Müfettişliği görevini icra etti.

Milli Mücadele Sonrası

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasının ardından öğretmenliğe devam etmek isteyen yazar 1924 yılında Maarif Umum Müfettişliğinden ayrılarak İstanbul Erkek Muallim Mektebi ve Kabataş Erkek Lisesi’nde bu isteğini icraata döktü. O dönem Yahya Kemal İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’ndeki kürsüsünde ayrılmasından dolayı vekâleten bu görevi üstlenmiş ve bu bölümde dersler verdi.Maarif politikasının yeniden kurulduğu dönemde liselerin edebiyat programlarının düzenlenmesi için çalışmalarda bulundu ve liselerde okutulması için ‘’Edebiyat’’ adlı kitabı yazdı. Bu eseri uzun yıllar liselerin edebiyat kitabı olarak okutuldu. İlerleyen dönemlerde çeşitli görevlerde bulunan Ali Canip 29 Ağustos 1928 tarihinde eski harflerin lağvedilip yeni harflerin getirilmesinin kararlaştırıldığı Dolmabahçe Kurultayı’na katıldı ve yeni dil ile ilgili çalışmalara katıldı.

Siyasi Hayatı ve Emeklilik Dönemi

Siyasi hayatına 1934 seçimlerinde Ordu milletvekili olarak TBMM’ye girdi. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde 18. Asır Türk Edebiyat profesörü olarak atanacağı 1943 yılına kadar 2 dönem milletvekilliği yaptı. 1950 yılında ise çok partili sisteme geçilmesi ardından kurulan Demokrat Parti’den aday olarak meclise girdi ve bir dönem milletvekilliği yaptı. 26 Ekim 1967’de felç geçirip vefat edeceği tarihe kadar sakin bir emeklilik hayatı yaşadı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Abdullah Harmancı, Ali Canip Yöntem ’in Sanata ve Edebiyata Bakışı, Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/3, Summer 2013, p1449-1457, Ankara

 Ahmet Sevgi, Özcan Mustafa, Prof. Ali Canip Yöntem‟in Eski Türk Edebiyatı Üzerine Makaleleri, Sözler Yay., İstanbul, 1996.

 Hilmi Uçan, Dilbilim, Göstergebilim ve Edebiyat Eğitimi, Hece Yay. Ankara, 2008.

 Hilmi Uçan, Yazınsal Eleştiri ve Göstergebilim, 2. bs., Hece Yay., Ankara, 2006. ÜNLÜ, Mahir, ÖZCAN, Ömer, 20. Yüzyıl Türk Edebiyatı, İnkılap Kitabevi, İstanbul, 2003.

 Büyük Türk Klasikleri, “Ali Canip Yöntem” maddesi, C. 12, Ötüken-Söğüt, İstanbul, 1992

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun