Alâeddin Tekiş

  • Önem : Hârizmşahlar Devleti hükümdarı
  • Ölüm : 4 Temmuz 1200 - Nesâ
  • Babası : Hârizmşah İlarslan b. Atsız

Adil, merhametli, güzel ahlâklı, bilgili ve kabiliyetli bir hükümdar olan Alâeddin Muhammed Tekiş, İlarslan döneminde Cend valiliğine tayin edildi. Gürgenç’te bulunan küçük kardeşi Sultan Şah Mahmud annesi Terken Hatun’un nüfuzu sayesinde tahta çıkarıldı. Bu durumu kabul etmeyen Alâeddin Tekiş, Karahıtaylar’dan askerî destek alarak Hârizm’e hareket etti. Terken Hatun ve Sultan Şah Mahmud ona karşı koyamayacaklarını anlayıp Gürgenç’i terketmek zorunda kaldılar. Alâeddin Tekiş başşehre girerek tahta oturdu. Sultan Şah’ın saltanat iddiası Gurlular’la anlaşmaya sevk etti. Alâeddin Tekiş’i kuvvetli bir devletle karşı karşıya getirdi. Stratejik önem taşıyan Cend şehrine oğlu Nâsırüddin Melikşah’ı tayin etti. Hârizm kuvvetleri şehri üs olarak kullanıp Siriderya ötesinde faaliyetlerde bulundular. Barçınlığkent ve civarının ülkeye katılması ve bir Türk boyu olan Uranlar’ın reisi Alp-Kara’nın Tekiş’in hizmetine girmesiyle Hârizmşahlar ordusu daha da kuvvetlendi. Alâeddin Tekiş bu kuvvetlerle harekete geçip Karahıtaylar’a bir darbe indirmek amacıyla Mâverâünnehir seferine çıktı ve Buhara’yı ele geçirdi. Bunun ardından sultan unvanını kullanmaya başladı.

Hârizmşahlar hânedanının en büyük şahsiyeti olarak bilinen Sultan Alâeddin Tekiş Horasan’a hâkim olan Sultan Şah’ın Herat’a kadar uzanan bölgeye akınlar yapması nedeniyle Gurlular’la iş birliğine girdi. Tekiş’in akınları Taberistan’a kadar uzandı. Daha sonra Sultan Şah’ın önemli merkezlerinden Serahs’ı ele geçirdiği sırada Sultan Şah vefat etti.1195’ten sonra daha çok ülkenin doğu sınırındaki gelişmelerle uğraşmak zorunda kaldı. Doğudaki faaliyetleri sırasında Irâk-ı Acem’de yeni gelişmeler ortaya çıktı. Hemedan’a hâkim olmak için harekete geçen Kutluğ İnanç, Mayacık tarafından yenilgiye uğratıldı; ancak halifeden yardım alarak Mayacık’ı geri çekilmeye mecbur etti. Alâeddin Tekiş 594 yılında Mayacık’ı yakaladı. Halifenin tahriklerine kapılan bu güçlü kumandanını affedip Cend bölgesine sevk etti. Alâeddin Tekiş, veziri Nizâmülmülk Mes‘ûd b. Ali’nin öldürülmesinin ardından oğlu Kutbüddin Muhammed’in emrindeki kuvvetleri Bâtınîler üzerine sevk etti. Zor durumda kalan Bâtınîler itaat arz edip Kutbüddin Muhammed ile anlaşma yoluna gitti. Bâtınîler’e karşı kesin netice almak isteyen sultan hasta olmasına ve hekimlerin uyarılarına rağmen ikinci bir orduyla sefere çıktı ve bu esnada vefat etti.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Gürbüz, Meryem, Alaeddin Tekiş, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2001, c.40, sf.364,365

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun