Al-Mubashshir ibn Fatik

  • Meslek : Alim ve devlet adamı.
  • Başlıca Eserleri : Muḫtârü’l-ḥikem ve meḥâsinü’l-kelim, Sîretü’l-Müstanṣır, el-Vaṣâyâ ve’l-ems̱âl ve’l-mûcez min muḥkemi’l-aḳvâl.

İlkçağ filozoflarına dair Muḫtârü’l-ḥikem adlı eseriyle tanınan İbn Fâtik’in hayatı hakkında yeterli bilgi yoktur. Aslen Şamlı bir ailenin çocuğu olarak XI. yüzyılın başlarında Mısır’da doğdu. İbn Ebû Usaybia, Fâtımî hükümdarlarından ez-Zâhir ile Müstansır-Billâh dönemlerinde yaşadığını ve devlet hizmetinde yüksek mevkilerde bulunduğu için kendisine “Mahmûdüddevle” ve “Emîr” unvanlarının verildiğini yazar. İlk gençlik dönemi ve eğitimi hakkında bilgi yoksa da belli bir olgunluk seviyesine ulaşınca devrinin önde gelen düşünür ve bilginleriyle toplantılar düzenleyerek yaptıkları ilmî tartışmalardan yararlandığı ve onların bir kısmından ders aldığı bilinir. Bu arada İbnü’l-Heysem’den matematik ve astronomi, Ebü’l-Hüseyin İbnü’l-Âmidî’den mantık ve felsefî ilimler, Ali b. Rıdvân’dan tıp okudu. Hocası İbnü’l-Heysem’in vefat tarihi ve Muḫtârü’l-ḥikem adlı eserini 1053 yılında yazması göz önüne alındığında XI. yüzyılın ilk çeyreğinde doğduğu, Müsta‘lî-Billâh dönemine yetişememesinden hareketle de 1094 yılından önceki bir tarihte vefat ettiği söylenebilir.

İbnü’l-Kıftî, İbn Fâtik’in devlet işlerinden fırsat buldukça öğretim faaliyetlerine de vakit ayırdığını, o dönemde yaşayan birçok seçkin âlimi onun yetiştirdiğini bildirir. Ancak bunların arasında sadece Yahudi tabip Selâme b. Rahmûn’un adını vererek onun İbn Fâtik’ten mantık okuduğunu belirtir. Ayrıca bir kızının bulunduğu ve babasının ölümünden sonra İskenderiye’de hadis ilmiyle meşgul olduğu kaydedilir. İbn Ebû Usaybia, İbn Fâtik’in birçok kitap istinsah ettiğini ve kendisinin de onları gördüğünü, onun seferden döndükçe vaktinin çoğunu zengin kütüphanesinde geçirdiğini anlattıktan sonra vefatını müteakip hanımının kütüphaneye girerek kendisine yeterince zaman ayırmayan kocasından intikam almak için kitaplarını orada bulunan havuza attığını, bu yüzden kitapların bir kısmının ziyan olduğunu, kurtarılanların ise yapraklarında lekeler kaldığını söyler. İbn Fâtik’in Muḫtârü’l-ḥikem dışında herhangi bir eseri günümüze gelmediği için onun düşünceleri hususunda fikir yürütmek mümkün değildir. Her ne kadar İbn Teymiyye, Fârâbî gibi İbn Fâtik’in de filozofları peygamberlerden üstün tuttuğunu söylüyorsa da bu konuda kaynak vermez.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Karlıağa, H.Bekir, İbn Fâtik, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1999, Cilt: 19, syf: 482-483

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun