Akhunlar

  • Kurucu : Aksuvar
  • Kuruluş Tarihi : 420
  • Yıkılış Tarihi : 562
  • Başkent : Belh
  • Dil : Hun Türkçesi

Ak Hunların ortaya çıkışları tahminen M.S. 1.-2.yüzyıllara kadar gitmekteyse de esasen Türkistan, Doğu İran, Afganistan ve Hindistan’ın kuzeyindeki varoluşları daha da eskiye M.Ö. 1.asra değin inmekteydi. Büyük Hun Devletinin M.Ö. 1. asırda yaşamış olduğu kültür ve çerçevesinde ilk defa Kansu’nun batısındaki Türkistan topraklarına kayan Hun grupları, daha sonra yine M.S. 1. asırlarda büyük felaketler yaşayınca bir kez daha batı topraklarına geçmek zorunda kaldı. Ve buna bağlı olarak da herhalde Çin kaynaklarında Yüe-ban diye adlandırılan, ilk Ak Hun (Avar) siyasi teşekkülü ortaya çıktı. Artık Hun Devleti tamamen dağılıp Çin’in kuzeyinde Hsia, Chao, Kuzey Liang vs. Türk hanedanlıklarıyla birlikte Ak Hunlar da kendilerini göstermeye başlamışlar ve bulundukları mevki itibariyle de İpek Yolunun kontrolünü ele geçirmişlerdi. Belki de bu yüzden bölgenin diğer yabancı hanedanlıkları gibi Kök Türklerin de husumetini çektiler, neticede aralarındaki savaşlardan dolayı 6.asrın ikinci yarısında yıkıldılar. Ancak bunların varlığı Hindistan’ın kuzeyinde uzun yıllar sürdü ve bugün bölgede bir Ak Hun-Eftalit kültürü oluşturuldu.

Ak Hunlar V. yüzyıldan VI. asrın ikinci yarısına kadar Ceyhun boylarının en büyük devleti olup, kolları Avrupa’ya kadar uzanan Ak Hunlar zaman içinde farklı kültür ve farklı dinlerle tanıştılar bunun sonucu olarak da ister istemez karşılaştıkları toplumların dini, dili, gelenek ve göreneklerini benimsediler. V. asrın ortalarına doğru bugünkü Afganistan’daki Belh havalisini ele geçiren Ak Hunların tarih boyunca en çok münasebette bulundukları siyasi teşekkül Sasaniler’di. Başlangıçta konar-göçer toplum yapısı onların da temelini meydana getirmekteydi. Ak Hunlar da Hun bakiyesiydi ve gelenek görenek açısından onlara benziyordu. Ancak zaman içerisinde ekonomik ve sosyal hayatlarının değiştiği gibi, kültürlerinde de yabancı tesirler görülmeye başlandı. Bunun ilk göstergeleri arasında artık yerleşikliğe geçilmesi, İpek Yolunu kontrol ettiklerinden ticaretin öneminin artması, dini hayatın değişmesi vardı. Sasaniler ile Göktürk Devleti’nin ortak saldırılarına dayanamayarak egemenliklerini yitirdiler.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Çeliktaş, Müslüme Melis, Ak Hunlar Tarihi Üzerine Türkiye ve Dünyada Yapılan Çalışmaların Değerlendirilmesi, Ankara, 2011

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun