Ahura Mazda(Hürmüz)

  • Önem : Zerdüştîlik’te iyilik tanrısı
  • Hürmüz : Ahura Mazda’nın İslâm literatüründeki adı

Zerdüştîliğin iyiliği temsil eden tanrısı, bu dinin kutsal metni Avesta’nın dili olan Eski Farsça’da Ahura Mazda diye adlandırılmış olup daha sonra bu isim Orta Farsça’da Uhurmezde, Hurmüzd, Yeni Farsça’da Urmezd, Batı kaynaklarında Ohrmazd veya Ormazd, İslâm kaynaklarında ise Hürmüz şekline dönüştü. MÖ 7. veya 6. yüzyılda yaşadığı tahmin edilen Zerdüşt’e vahyolunduğu ileri sürülen Gâthâlar’ın da içinde yer aldığı Avesta’da Ahura Mazda en yüce Tanrı’dır. Gâthâlar’ın mevcut metnindeki ifadelere göre Zerdüşt tek, aşkın ve yaratıcı bir Tanrı’yı tavsif ve tebliğ eder. Zerdüşt inancına göre Ahura Mazda her şeyden haberdar olan, istikbali görüp bilen, hiç kimse tarafından aldatılması mümkün olmayan, evvel, âhir, temizliğin ve doğruluğun yaratıcısı ve adalet sahibi hâkim bir Tanrı’dır. Avesta’nın bir bölümünde Ahura Mazda’nın her şeyi düşüncesiyle veya kutsal ruhu ile yarattığı ifade edilir. Zerdüşt’ün öğretilerine göre iyiliğin ve doğruluğun yaratıcısı olan Ahura Mazda yeryüzünde iyiliği temsil etmek üzere iyilik ruhunu, kötülüğü temsil etmek üzere de kötülük ruhunu yarattı. İnsana iyilik veya kötülükten birini tercih etme iradesi verilmekle birlikte ondan iyiliği seçmesi istendi, seçimini bu yönde kullananların ahirette cennete gidecekleri, kötülüğü tercih edenlerin ise cehenneme atılacağı belirtilir.

Sâsânîler döneminde Zerdüştîliğin eski Zervanizm’den etkilenerek bir nevi değişime uğramasından sonra iyilik ruhunun Ahura Mazda ile özdeşleştirildiği ve böylece iyiliği Tanrı Hürmüz’ün, kötülüğü de Ehrimen’in temsil ettiği bir düalizmin ortaya çıktığı ileri sürüldü. Mutlak ilim ve kudret sahibi, aydınlığın, nurun ve hikmetin ruhu olan Hürmüz’dü. Ehrimen ise karanlığın ve cehaletin ruhudur ve yalnız geçmiş olaylar hakkında bilgi sahibiydi. Hürmüz’ün özelliklerinin olumsuzuna sahip bulunan Ehrimen, kötülüğün ve Hürmüz’e muhalefet eden kötü yaratıkların yaratıcısı olan menfi bir varlıktı. Ancak sonuçta Hürmüz tarafından alt edilecekti. Buna göre ebedîliği söz konusu olmasa da varlığı Hürmüz için bir sınırlamadır. Zerdüştîlik ve zamanla eski Zervanizm ile Zerdüştîliği birleştiren Mecûsîlik, akîdelerini düalist bir tanrı anlayışına dayandırmaları ve böylece İslâm akaidiyle çelişmeleri sebebiyle hem İslâm mezheplerini ve diğer dinleri konu edinen “el-milel ve’n-nihal” türü eserlerde hem de kelâm kitaplarında inceleme konusu yapıldı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Sinanoğlu, Mustafa, Hürmüz, Diyanet İslam Ansiklopedisi,  1998, Cilt:18, sf:495-496

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun