Ahmet Hamit Dilgan

  • Meslek : Matematikçi, bilim tarihçisi
  • Doğum : 18 Mart 1901 – İstanbul
  • Ölüm : 13 Kasım 1976 – İstanbul
  • Ebeveynler : Mehmet Efendi, Zehra Hanım
  • Başlıca Eserleri : Matematiğin Tarih ve Tekâmülüne Bir Bakış, Büyük Türk Âlimi Nasîreddîn Tûsî, Keops Piramidine Dair Bazı Matematik Hassalar, Muhammed İbni Mûsâ el-Harzemî, Takvimler ve Târih Tekabülleri, Büyük Matematikçi Ömer Hayyam, Bizans’ın Matematik Kültürü, Şair Mat

Ünlü matematikçi Ahmet Hamit, Vefa Lisesi’nden mezun olduktan sonra İstanbul Fen Fakültesi’nden matematik ve genel fizik lisansı ile astronomi sertifikası aldı. Kandilli Rasathânesi’ndeki stajından sonra rasathânenin astrofizik ve jeofizik muavinliğine getirildi. Boğaziçi Lisesi’nde matematik, Fen Fakültesi’nde astronomi ve gök mekaniği dersleri verdi. Yüksek Mühendis Mektebi’ne matematik muallim muavini olarak tayin edildikten sonra genel matematik-1 grup muallimi, analiz II ve rasyonel mekanik tatbikat muallimi oldu. İTÜ Mimarlık Fakültesi’nde matematik ve tatbikî matematik profesörlüğüne getirildi, İstanbul Teknik Okulu’nda genel matematik muallimliği yaptı. 1946’da kürsü başkanı oldu. Cahit Arf, Nazım Terzioğlu, Kerim Erim gibi matematikçilerle birlikte Türk Matematik Derneği’nin kurucu üyeleri arasında yer aldı. İstanbul Teknik Üniversitesi’nde Sismoloji Enstitüsü’nü kurdu ve müdürlük yaptı. Bu görevi sırasında biri İstanbul Teknik Üniversitesi’ndeki merkez olmak üzere üç deprem istasyonu kurup yabancı uzmanlarla birlikte çalıştı. Nüzhet Gökdoğan, Muammer Dizer ve Fatin Gökmen’le birlikte Türk Astronomi Derneği’nin kuruluşunda yer aldı. Euler madalyasıyla ödüllendirilen Dilgan, Türk Jeofizik Derneği ile Alman Millî Jeofizik Derneği üyeliklerinde de bulundu.

Müzik ve şiire de ilgi duyan, Fransızca, Almanca, İtalyanca ve Arapça bilen Dilgan’ın bilim hayatı fen bilimleri ve Yüksek Mühendis Mektebi’nde çalışmaya başladıktan sonra eğilmeye başladığı bilim tarihi alanlarındaki çalışmalarıyla devam etti. Bu alanlarda mesleğinin erken dönemlerinden itibaren çeşitli makaleler yazdı, kitaplar yayımladı. Özellikle yüksek matematik eğitimi için kaleme aldığı ders kitapları uzun yıllar okutuldu. Türkiye’de Sâlih Zeki ile başlayan bilim tarihi çalışmaları, Abdülhak Adnan Adıvar ve Hamit Dilgan’la sürdü. “İçten yaklaşımcı” bakış açısına sahip her iki bilim adamı odaklandıkları dönemlerle bilim tarihi çalışmalarında farklı metotlar izledi. Dilgan, Orta çağ İslâm matematikçilerinin eski Yunan matematik bilgisini ne ölçüde geliştirdiklerini ortaya koymayı amaçlayan Sâlih Zeki’nin etkisinde bu alanda çalışmalar yaparak araştırmalarını Sâlih Zeki’nin ele aldığı isimler üzerinden sürdürdü. Ancak Dilgan bu çalışmalarında çağdaşı olan bilim tarihçisi Aydın Sayılı gibi, Türkiye Cumhuriyeti’nin o dönem milliyetçi politikasına uygun biçimde özellikle Türk bilim adamlarının katkıları üzerinde yoğunlaştı.
 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Üçsu, Kaan, Ahmet Hamit Dilgan, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2016, Cilt: EK-1, syf: 335-336

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun