Ahmet Baytursun

Ahmet Baytursun
  • Meslek : Devlet adamı, Kazak dil biliminin kurucusu, gazeteci ve şair.
  • Doğum : 28 Ocak 1873 - Kostanay
  • Ölüm : 8 Aralık 1938 - Almatı
  • Başlıca Eserleri : Kırk Misal, Masa, Okıv Kural, Til Kural, Er Sayın Destanı, Edebiyat Tanıtkış, 23 Joktav

Siyaset, eğitim ve edebiyat alanlarındaki faaliyetleriyle tanınan Baytursunov, Orenburg’daki öğretmen okulundan mezun olduktan sonra Aktöbe, Kostanay ve Karkaralı’da Rus-Kazak okullarında çalıştı. Orenburg’da ve Taşkent’teki Kazak Halk Eğitim Enstitüsü’nde öğretmenlikte bulundu. Almatı’da Kazak Devlet Eğitim Enstitüsü açılınca rektörün özel davetiyle ve profesör unvanıyla burada çalışmaya başladı. Kazaklar’ın millî çıkarlarına uygun değişiklikler, vicdan, din ve mezhep hürriyeti, gazetecilikte sansürün kaldırılması, matbaa açılmasına izin verilmesi, Rus köylülerinin Kazak topraklarına göç etmelerine son verilmesinin istendiği “Karkaralı dilekçesi”nin yazarları arasında yer aldı. Bunun üzerine tutuklanarak Semey Hapishanesi’ne konuldu. Ayrıca özerklik fikrini yaymak ve Ruslarla Kazaklar arasında düşmanlığı tahrik etmek suçundan Orenburg’a sürgüne gönderildi. Burada Alihan Bökeyhanov ve Mir Yakup Dulatov’la birlikte Kazak adlı ilk millî gazeteyi çıkardı ve başyazarlığını üstlendi. Baytursunov, çiftçilerin modern üretim metotlarıyla tanışmasını sağladı, Kazakları sanata ve eğitime teşvik etti. Rusya Devlet Duması’nda Kazaklar için özel bir müftülüğün açılmasını, Kazakların ordu süvari birliğine alınmasını, yine ülkeye yapılan göçlerin durdurulmasını istedi.

1917 devriminden sonra gerçekleştirilen Kazak kongrelerine katıldı, Alaş Partisi’nin programını hazırlayan grupta yer aldı. Alaşorda hükümetini onaylayan II. Genel Kazak Kongresi’nde Eğitim ve Öğretim Komisyonu kurularak başkanlığına Baytursunov getirildi. Ayrıca bu hükümetin Torgay Vilâyeti Şubesi’ne üye oldu. Rusya Sovyet Federal Sosyalist Cumhuriyeti Halk Komiseri Kurulu’na ve Kazak Askerî Devrim Komitesi başkan yardımcılığına tayin edildi. Lenin’e Sovyet hükümetinin Kazakistan’ı yönetim şeklini eleştiren bir mektup yazdı, Otonom Kazak Sovyet Cumhuriyeti hükümeti halk eğitim komiserliğini üstlendi. Alaş üyeliği sebebiyle tutuklandıktan sonra Arhangelsk’e sürgün edilse de sağlığının bozulması sebebiyle kalan süresini eşi ve kızıyla birlikte geçirmesine izin verildi. Maksim Gorki’nin eşi E. P. Paşkova’nın yardımıyla sürgün süresi dolmadan Almatı’ya döndü. Ancak Almatı’da tekrar tutuklanarak kurşuna dizildi. Baytursunov, XX. yüzyıl başlarındaki Kazak edebiyatını devrimci demokratik bir kimliğe kavuşturdu. Onun Kazak kültürüne yaptığı en büyük hizmetin Arap alfabesini Kazakça ses özelliklerine uygun biçimde değiştirip yeni bir alfabe meydana getirmesi olduğu kabul edilir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Yktıyar, Paltore, Ahmed Baytursunov, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2016, Cilt: EK-1, syf: 173-175

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun