Ahmed Yesevî

Ahmed Yesevî
  • Önem : Pir-i Türkistan” adıyla tanınan Yesevi tarikatının kurucusu, mutasavvıf, şair
  • Doğum : 11. Yüzyılın ikinci yarısı, Sayram
  • Ölüm : 1166 - Türkistan
  • Başlıca Eserleri : Divan-ı Hikmet

Orta Asya’da yaşayan Türklerin dini ve tasavvufi hayatına önemli ölçüde tesir eden ve “Pir-i Türkistan” adıyla anılan mutasavvıf şair Ahmed Yesevi Batı Türkistan’daki Çimkent şehrindeki Sayram kasabasında dünyaya geldi. Ancak bazı kaynaklarda Yesi’de doğduğu da söylenmektedir. Eğitimine Yesi’de başlayan Ahmed Yesevi, küçük yaşta olmasına rağmen kendisinden beklenmeyecek şekilde gösterdiği başarılar çevresinin dikkatini çekti. Arslan Baba’ya intisap eden, onun terbiye ve irşadı ile yetişen Yesevi kısa zamanda mertebeler aştı ve şanı etrafa yayıldı Arslan Baba’nın vefatından bir müddet sonra zamanın önemli İslam merkezlerinden biri olan Buhara’ya gitti. Bu şehirde devrin önde gelen âlim ve mutasavvıflarından Şeyh Yûsuf el-Hemedânî’ye intisap ederek onun irşad ve terbiyesi altına girdi. Yûsuf el-Hemedânî’nin vefat etmesinden sonra koltuğu el değiştirerek 1160 yılında Ahmed Yesevi’ye geçti. Ahmed Yesevî altmış üç yaşına geldiğinde geleneğe uyarak tekkesinin avlusunda müritlerine bir çilehane hazırlattı, vefatına kadar burada ibadetle meşgul oldu. Ölümün ardından mezarı üzerine yapılan türbe Timur tarafından görkemli bir biçimde onarılıp genişletildi.

Ahmed Yesevi fikri şahsiyetiyle birlikte edebi şahsiyetiyle de Orta Asta Türk dünyasının hayatına giren ve bu denli tesir eden en büyük isimdir. Onun ortaya koyduğu düşün dünyası Horasan ve Türkistan’daki pek çok düşünce sistemini etkiledi. Dini kişiliği kadar edebi kişiliğiyle de kitleleri etkilemeyi başaran ve eski Türk halk edebiyatı türünde oldukça önemli eserler veren Yesevi’nin dizelerinin ölçüsü, söyleniş biçimi ve bu dizelerin içerdiği sözcükler yazın bakımından da dil yönünden de oldukça önemlidir. Şiirlerinde gizemci bir dünya egemendir. Dervişin erdemleri övülür. Peygamber ve İslam büyükleriyle ilgili kimi öyküler anlatılır ve bunlardan ahlaka bağlı sonuçlar çıkartılır. Dünyanın gidişinden yakınılır, kıyamet gününün yaklaştığı belirtilir, cennet ve cehennem tanımlanır. Anlatımda atasözlerinden yararlanır ve biçim gereği daha çok 12’li hece ölçüsünden yararlanır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kemal Eraslan, Ahmed Yesevi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.2, 1989

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun