Ağaçeriler

  • Önemi : 13-15. yüzyıllarda Maraş-Elbistan ve Malatya yörelerinde yaşayan büyük bir Türkmen topluluğu

Ağaçeriler’in aslı 5. yüzyılda Rusya’da yaşayan Akatzir adlı bir kavme bağlansa da bazı tarihçiler Ağaçeriler’in Türkmen asıllı olduklarını belirtmektedirler. Bu tarihçilerden Reşîdüddin, Yakındoğu’ya gelen Oğuz elinden bir topluluğun ormanlık bir bölgede yurt tuttuğu için bu adla anıldığını söyledi. Moğol istilâsı üzerine Anadolu’ya gelen Türkmen toplulukları Selçuklu Devleti’nin politikası doğrultusunda sınır bölgelere yerleştirildiler. Türkmenler’den kalabalık topluluklar sınır bölgelerini teşkil eden Maraş ve Malatya bölgelerinde yurt tuttular. Bunlara ağaçeri (yani orman insanı) denildi. Moğollar, Anadolu’daki hâkimiyetlerini sürdürmek için Türkmenlerin gücünü kırmaya çalıştılar. Hülâgû kalabalık bir orduyu Ağaçeriler’in üzerine yöneltti. Bununla Ağaçeriler’in kuvvetini kırmayı başaran Moğollar, onlardan birçoğunu öldürüp birçoğunu da esir aldı. Ağaçeriler’in bir kısmı ise Suriye’ye göç etmek zorunda kaldı. Moğollar’dan ağır bir darbe yemelerine rağmen de varlıklarını sürdürdüler. 14. yüzyılın ikinci yarısında Kozan ve Sivas’ın güneyinde karışıklıklar çıkardılar. Ancak bu yüzyıldan sonra yerli kaynaklarda Ağaçeriler’den söz edilmez. Bu husus, onların başka bir Türkmen topluluğu olan Dulkadırlılar’ın baskısı ile dağıldıkları olasılığını akla getirir.

Ağaçeriler’in bir kolunun, 14. yüzyılın ikinci yarısında doğuya göç ederek Karakoyunlular ile iş birliği yaptıkları ve 15. yüzyılda Karakoyunlularla birlikte İran’a göç ettikleri bilinir. 19. yüzyılın ortalarında İran’ın Fars eyaletindeki Türk oymakları arasında görülen Ağaçeriler’in bin çadır kadar oldukları bildirir. 20. yüzyılın başlarında ise Ağaçeriler’in iki bin çadır olduğu ve Avşar, Beydili ve Tilki adlı obalara ayrıldıkları bilinir. Karakoyunlu topluluğuna katılmayıp İran’a gitmeyen ve Anadolu’da kalan Ağaçeriler, ekonomik sebeplerle küçük obalara ayrılarak geniş bir bölgeye yayılıp Tahtacı adı altında varlıklarını sürdürdüler. Günümüzde Türkiye’nin özellikle Çukurova, Mersin, Antalya, Isparta, Burdur, Konya, Muğla, Denizli ve Aydın gibi illerinde Tahtacı adı verilen Türk zümreleri yaşamaktadır. Ağaçeriler’in dinî inançları hakkında bilgi olmamakla birlikte Karakoyunlu Devleti hizmetindeki Ağaçeri beylerinin Ali, Hasan ve Hüseyin gibi adlar taşımaları, Şiîlik inancı taşıdıklarını gösterir. Karakoyunlu hânedanı ve oymakları arasında Şiîlik inancı taşıyan Türkmenlerin bulunduğu da bilinir. Tahtacıların Kızılbaş olduğu bilindiği üzere, Ağaçerilerin de bunlar gibi bir inanca sahip oldukları varsayılır. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Sümer, Faruk, Ağaçeriler, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt: 1, 1988, s: 460-461

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun