Aforoz

Aforoz
  • Önem : Kilise hukukuna göre, yetkili dinî şahsiyetler veya meclisler tarafından suçlu görülen bir Hristiyan’ın cemaatten çıkarılması

Aforoz Türkçe’ye, Yunanca “dışarıda bırakma, dışarı çıkarma, kovma” mânalarına gelen aphorozein sözünden geçti. Bütün eski dünya kavimlerinde cemaatten çıkarma cezasına rastlanmaktadır. Yahudiliğin ilk dönemlerinde, ahdi bozan ve yasayı çiğneyen, Allah’ın lânetiyle cezalandırılırdı. Milâttan sonra 70 yılından itibaren, dinden dönenlerin ve sapıkların süresiz olarak cemaatten çıkarıldığı bilinmektedir. Ünlü filozof Spinoza, Yahudi kutsal kitaplarının orijinalliği hususunda şüphelerini dile getiren eserler yazdığı için aforoz edildi. Aforoz cezasının Hristiyanlığa Yahudilik’ten geçtiği, dolayısıyla temeli Tevrat’a kadar indiği halde ilk kiliseler bu cezanın kaynağını, Hz. Îsâ’nın günahkâr biri hakkındaki sözlerine dayandırırlar. Aforozun karşılığı olan excommunicatio tâbirine ise ilk defa 4.yy’ın sonlarında rastlanmaktadır. Bu dönemde aforoz, cemaatten tamamıyla çıkarma şeklinde değil, ıslah gayesiyle ve tövbe etmesi halinde suçluyu tekrar cemaate alma tarzında uygulandı. Orta Çağ’da papaların ve piskoposların elinde siyasî otoriteye karşı bir baskı aracı olarak kullanıldı. Hristiyan mezheplerin birbirlerini aforoz ettikleri bilinmektedir. Katolik kilisesi 15 Temmuz 1054’te Ortodoks kilisesini aforoz etti.

Aforoz cezasını ancak papalar yahut piskoposlar veya ruhanî meclisler verebilir. Bir piskopos, yalnız kendi ruhanî dairesi içinde yaşayanlar için, papalarla ruhanî meclisler ise bütün Hristiyanlar için aforoz ilân edebilirler.   Aforozu gerektiren suçlardan bazıları son kilise kanununda şu şekilde tespit edildi: İmandan dönmek, sapık bir mezhebe mensup olmak veya dalâlete sapmak, papaya saldırıda bulunmak, kutsal eşyayı saygınlığına yaraşmayan yerlere atmak yahut bulunması gereken yerden başka bir yere nakletmek veya gizlemek, bu davranışları kutsal şeyleri tahkir etme gayesiyle yapmak, günah çıkaran kimsenin doğrudan doğruya dinî nitelikteki sırrı ifşa etmesi, çocuk düşürme suçuna yardımcı olmak. Ortodoks ve Ermeni kiliselerinde de aforoz cezası vardır. Protestanlık’ta, Katolikler’deki kadar ağır olmasa da, dinî bir disiplin vasıtası olarak bu ceza özellikle Kalvinci kiliselerde mevcuttur. İslâmiyet’te, işlenen suç hangi türden olursa olsun, mahkemelerden başka suçluya ceza verme yetkisine sahip bir zümre yoktur. İslâm hukukunda belirlenen cezalar arasında bir Müslüman’ı dinî görev ve ibadetlerinden mahrum bırakma veya toplumdan tecrit etme gibi bir ceza da bulunmaz. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Şahin, M.Süreyya, Aforoz, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt: 1, 1988

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun