Afak Hoca

  • Önem : Doğu Türkistanlı devlet adamı ve Müslüman lider
  • Ölüm : 1693

Kaşgârî’nin eserinde Afak Hoca olarak bilinen Hoca Hidayetullah’ın, Cungar Devleti’nin yardım ve himayesi ile Altışehir’e yönetici olarak atandığından bahsedilir. Afak Hoca Apak Hoca veya Hoca Hidâyetullah adlarıyla bilinir. Afak Hoca Ch’ing sülâlesi zamanında 1663’te Pekin’i ziyaret ederek Çin ile kültür alanında iyi münasebetler kurdu. Ak-Tağlık Fırkası’nın başkanı iken, bir ara Emîr İsmâil tarafından saltanat endişesiyle Kâşgar’dan uzaklaştırıldı. Ancak, Çungarya Kalmukları’nın hâkimi olan Galdan, Âfâk Hoca’nın da teşviki ile 1688’de Kâşgar’ı ele geçirerek emirliğini ona verdi. Daha sonraları durumdan memnun olmayan Âfâk Hoca bir süre idareyi bıraktıysa da çok geçmeden tekrar iş başına geçti.

Bugün de çeşitli menkıbeleri ağızdan ağıza dolaşan Âfâk Hoca’nın, İslâmiyet’in Doğu Türkistan’da yayılmasında büyük emeği geçti. Onun Kâşgar’daki türbesini 1930 ve 1978 yıllarında iki defa ziyaret etmiş olan Gunner Jarring, Return to Kashgar adlı kitabında bu türbenin değişik tarihlerde çekilmiş resimlerine de yer verdi. 1873’te İngiliz Dr. H. W. Bellew’in, 1888’de yine bir İngiliz seyyahı Henry Lansdell’in, Âfâk Hoca’nın türbesini ziyaret ettiklerini ve türbe hakkında geniş bilgi verdiklerini kaydeden Jarring, türbenin çevresinde onun müntesiplerinden yetmiş iki kişinin gömülü olduğunu da söyler. Jarring’in kitabında Âfâk Hoca’ya isnat edilen bazı menkıbelere de yer verildi. 1947’deki depremde büyük hasar gören ve kubbesi yıkılan Âfâk Hoca Türbesi, 1956’da Çin hükümetinin malî desteğiyle tamir edildi. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Köprülü, Orhan F., Afak Hoca, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1988, c.1, sf. 396-397

Kumru, C., “Tezkire-i Hâcegân’a Göre Doğu Türkistan’da Hocalar Dönemi”, Ulakbilge, 2017, Cilt 5, Sayı 14, sf.1252

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun