Acemi Oğlanlar

  • Kaldırılış Tarihi : 1826

Osmanlı Devleti'nde Kapıkulu ocaklarına asker yetiştiren Acemi Ocağı’nda yetişen kişiler olarak karşımıza çıkan acemi oğlanları, Osmanlı Beyliği’nin gelişmesiyle Rumeli’de esir alınan Hristiyan ailelerin çocuklarından devşirilerek devlet hizmetine kazandırılırlardı. Yeniçeri, cebeci, topçu, arabacı, kapıkulu süvarileri, acemi oğlanlarının arasından çıkmaktaydı. Acemi oğlanları ilk olarak esir alındıkları dönemde at gemilerinde çalıştırılırken fetihlerin artması üzerine askerlikte kullanılması uygun görüldü. Bunun üzerine esirler hem Türk örf ve adetlerini hem de İslami kaideleri öğrenmeleri için Anadolu’da Türk aileleri yanına verilmeye başlandı. Bu süreçten geçen kişiler daha sonra Acemi Ocağı’na teslim edilir ve başların ak börk giyerek acemi oğlanı olurlardı. Daha çok Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan, Arnavutluk, Bosna-Hersek gibi Hristiyan toplulukların ağırlıklı olduğu yerlerden devşirilirlerdi. Kişilerin Acemi Ocağı’na girmesi için çeşitli koşullar mevcuttu. Sığırtmaç ve çoban çocuklarıyla kel, köse, doğuştan sünnetli ve ayrıca Türkçe bilen ve sanatkâr olanlar alınmazdı. Kanuna göre ailenin tek oğlu da alınmazdı. Devşirilecek çocukların 10 ile 20 yaşlarında olanları öncelikle seçilirdi.

Seçilen çocuklar 100-200 kişilik kafilelerle İstanbul’a getirilir, burada kelime-i şahadet getirerek Müslüman olurlardı. Acemi oğlanları, Anadolu veya Rumeli ağalarının sorumluluğunda en az üç, en çok sekiz yıl eğitilirlerdi. Buralarda Türk örf ve adetleriyle birlikte Müslüman adetlerini de öğrenirlerdi. Acemi Ocağı’nda bulundukları süreçte ise çeşitli işlerde çalışırlardı. Geçimlerini yevmiyeyle sağlayan acemi oğlanları, yemeklerini kendileri pişirir, üç ayda bir verilen maaşlarını alır ve devletin verdiği kıyafetlerden yararlanırlardı. Acemi oğlanları dolama adı verilen bir cübbe giyerlerdi. Bellerinde çizgili kumaştan bir kuşak ile küçük bir hançer, başlarında koni şeklinde sarı serpuş, etrafında krepten ince sarık bulunurdu. Acemi oğlanlarının Hristiyan tebaadan temin edilmesi XVII. Yüzyılın ortalarından itibaren giderek azaldı, ancak Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasına kadar seyrek de olsa devam etti. Aynı yüzyıldan itibaren Acemi Ocağı’na Türkler de alınmaya başlandı. XIX. Yüzyılda ocağın kaldırılmasıyla birlikte acemi oğlanları teşkilatı da tarihe karışmış oldu.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. İzin alınmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez.
Kaynakçalar

Mücteba İlgürel, Acemi Oğlanı, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1988, cilt.1, sf.324-325

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun