Abdürreşid İbrahim

Abdürreşid İbrahim
  • Önem : Rusya Türkleri’nin ilk siyasî temsilcisi, İslâmcı gazeteci-yazar, seyyah.
  • Doğum : 23 Nisan 1857
  • Ölüm : 17 Ağustos 1944
  • Ebeveynler : Ömer Efendi, Afîfe Hanım
  • Başlıca Eserleri : Mir’ât yahut Gözgü, Ülfet, Tilmîẕ, Necât, Şirke (Serke), Teâruf-i Müslimîn, Cihâd-ı İslâm, Livâü’l-hamd, Çolpan (Çoban) Yıldızı, Bin Üçyüz Senelik Nazra, Vicdan Muhakemesi ve İnsaf Terazisi, Aftonomiya, ed-Dînü’l-fıtrî, Tercüme-i Hâlim yâ ki Başıma Gelenl

Sibirya’nın Tara kasabasında doğan Abdürreşid İbrahim, Teman Medresesi’nde bir süre okuduktan sonra Kışkar’a gitti. Burada pasaportunun süresi bitince tahsiline ara vermek zorunda kaldı. Kırgız kabilelerinde hocalık ve imamlık yaptıktan sonra Orenburg’a geldi. Hacca gittikten sonra Medine’de kıraat, fıkıh ve hadis ilimlerinden icâzet aldı. Daha sonra Tara’ya dönerek ders vermeye başladı. Tara’da bir “usûl-i cedîd” okulu açtı ve eğitime başladı. 1896’da Avrupa’ya gitti, İsviçre’de tanıştığı Rus sosyalistlerine Rusya’daki Müslümanların durumunu anlattı ve yardımlarını istedi. 1897’de İstanbul’dan başlayarak üç yıllık bir seyahate çıktı. Petersburg’da Mir’ât dergisiyle Rusya’daki Müslümanların meselelerini ele aldı. İstanbul’a döndüğünde tevkif edildi ve Odesa’ya gönderildi, Rusya Türklerinin baskıları sonucu serbest bırakıldı. Rus ihtilâlinden sonraki hürriyet havasında Rusya Türklerini birleştirme faaliyetleri başlayınca, Abdürreşid İbrahim başa geçerek siyasî haklar tanınması ve ittifak için çalışmaya başladı. Önde gelen Müslümanların katıldığı bir toplantı düzenledi; bu toplantıda ittifak fikri, ikinci toplantıda ise “ittifak nizamnamesi” kabul edildi.

III. Duma döneminde artan baskıyla Abdürreşid İbrahim’in gazeteleri ve matbaası kapatıldı. İkinci büyük seyahatine çıkan Abdürreşid İbrahim, dönünce ailesini alarak Kazan’a yerleştirdi. Buradan tekrar başladığı seyahati sırasında Japonya’da Asya Kuvve-i Müdâfaası cemiyetini kurdu. Japon Müslüman Hacı Ömerle birlikte İstanbul’da tamamladığı bu seyahatten sonra çeşitli konferanslarda seyahat intibalarını anlattı ve bu sebeple de “Seyyâh-ı Şehîr”, “Hatîb-i Şehîr” unvanlarıyla anıldı.  Trablusgarp’ta ve Sarıkamış’ta cephelerde çalıştı, halkı harekete geçirmek için cihad fetvası dağıttı. Bu yıllarda İstanbul’da Rusya Müslüman Türk Kavimlerini Himaye Cemiyeti’nde çalıştı. Teşkîlât-ı Mahsûsa’da görevli olarak Almanya’ya gitti. Bu arada Milliyetler Birliği’nin Rusya Mahkûmu Milletler Konferansı’na katılarak Rusya Müslümanları adına dinî, medenî ve kültürel muhtariyetle birlikte kanunî kısıtlamaların kaldırılmasını ve seçim sisteminin değiştirilmesini istedi. Stockholm’de kurulu Rusya’daki Yabancı Milletler Cemiyeti’nde de Rusya Müslümanlarının temsilciliğini yaptı. 1934’te ailesiyle Japonya’ya yerleşerek ölümüne kadar İslâmiyet’in yayılması için çalıştı. Tokyo’da bir cami inşa ettirilmesine ön ayak oldu ve bu caminin imamlığını yaptı. Japonya’da İslâm dininin resmen tanınmasını sağladı. Tokyo’da vefat etti ve burada defnedildi. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Uzun, Mustafa, Abdürreşid İbrahim, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1988, Cilt. 1, sf. 295-297
 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun