Abdurrahman Han

Abdurrahman Han
  • Görev : Afgan Emiri
  • Doğum : 1844 - Kabil, Afganistan
  • Ölüm : 1901 - Kabil, Afganistan

Güçlü bir yönetim kurarak aşiretleri merkezi denetim altına alan Afgan Emiri Abdurrahman Han’ın çocukluğu Kabil’de, gençliği, babası Efdal Han’ın 1850’den itibaren başlayan Belh valiliği dolayısıyla Afgan Türkistanı’nda geçti. Dedesinin 1863’te ölümünden sonra amcası veliaht Şir Ali Han, Afgan tahtına çıktı. Fakat babası Efdal Han ile diğer amcası A‘zam Han, Şir Ali’yi emir olarak tanımadılar. Bu durumdan dolayı çıkan savaşta amcasına karşı cesurca savaşan Abdurrahman han Kâbil’i işgal ederek babası Efdal Han’ın emirliğini ilân etmesine zemin hazırladı. Fakat babasının 1867 Ekiminde vefat etmesi üzerine amcasının emirliğini kabul etmek zorunda kaldı. Amcasının İngilizler ile ters düşmesi üzerine çıkan Afgan-İngiliz savaşını kaybetti. Bunun üzerine İngilizler, kendi politikaları doğrultusunda hareket etmek şartıyla Abdurrahman Han’ın emirliğini kabul ederek Afganistan’ı ona teslime karar verdiler ve aralarında bir antlaşma imzaladılar. Yapılan antlaşmaya göre Abdurrahman Han Afgan emîri olacak, ancak dış siyasetini İngiliz politikasına uygun bir şekilde yürütecekti. Buna karşılık İngilizler de Afganistan’ı boşaltacaklar, fakat Hindistan’ın savunmasında stratejik önemi büyük olan Hayber Geçidi, Kurram vadisi ve Kuvatta gibi mevkileri kontrollerinde bulunduracaklardı.

Abdurrahman Han ilk iş olarak orduyu yeniden düzenledi. Ardından, memleket içinde isyan halinde bulunan Türk asıllı Galzaylar (Gılzay) ile İshak Han’ı ve Hezareler’i itaat altına alarak Afganistan’da kontrolü ele geçirdi. Bu arada askeri reformların yanı sıra, memleket idaresinde de değişiklikler yaptı; bir yüksek danışma kurulu ile bir umumi meclis kurdurdu. Abdurrahman Han yirmi yıllık bir saltanattan sonra 1901 Mayısında ansızın hastalandı; ardından da sağ tarafına gelen felç yüzünden hükümdarlık görevini yapamaz hale geldi. Bunun üzerine, 28 Eylül 1901’de devletin ileri gelenleri huzurunda, emirliği büyük oğlu Habibullah Han’a devretti. Üç gün sonra da elli altı yaşındayken vefat etti. Abdurrahman Han, iç çekişmelerin ve dış istilâların altüst ettiği Afganistan’ı ve düşman kamplara bölünmüş Afgan halkını kontrol altına almayı başarmış, Afganistan’ın idaresi için oğluna yaptığı tavsiyeler uzun zaman Afganistan’ın iç ve dış politikasının esaslarını teşkil etmiştir. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Mehmet Saray, Abdurrahman Han, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.1, 1988

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun